درس دوم کار و فناوری ششم: رایانه‌ها همه‌جا هستند
روزی که از خواب بیدار می‌شوی، رایانه در ساعت هوشمندت کار می‌کند. وقتی لباس‌شویی روشن می‌کنی، یک پردازنده‌ی کوچک داخل آن تصمیم می‌گیرد. حتی در قاشق غذاخوری‌ات هم ممکن است رایانه پنهان باشد! در این درس با دنیای شگفت‌انگیز رایانه‌هایی آشنا می‌شویم که همه‌جا هستند ولی خیلی وقت‌ها آن‌ها را نمی‌بینیم.
چک‌لیست مباحث این درس
- سواد دیجیتال چیست و چه فرقی با سواد رایانه‌ای دارد؟
- رایانه چگونه داده را دریافت، پردازش و خروجی می‌دهد؟
- تفاوت سخت‌افزار و نرم‌افزار
- دستگاه‌های جانبی و فناوری‌های یاری‌رسان
- سیستم عامل و نرم‌افزارهای کاربردی
- رایانه‌های پوشیدنی و رایانه‌های مخفی در زندگی روزمره
- امنیت در فضای مجازی و آشنایی با انواع هکر
رایانه‌ها همه‌جا هستند
جهان به‌طور گسترده‌ای به رایانه‌ها وابسته شده است. تلویزیون‌های هوشمند، فروشگاه‌های آنلاین، سامانه‌ی مکان‌یاب جهانی (GPS)، خودروهای خودران، اینترنت ماهواره‌ای، شبکه‌های اجتماعی و حتی سامانه‌های کنترل ترافیک هوایی، همگی به کمک رایانه‌ها کار می‌کنند. در گذشته تصور می‌شد استفاده از رایانه نیاز به مهارت‌های تخصصی دارد، اما امروز همه‌ی ما در تحصیل، کار و زندگی روزمره از رایانه استفاده می‌کنیم؛ گاهی حتی بدون آنکه متوجه حضورش باشیم!
سواد دیجیتال چیست؟
افرادی که سواد دیجیتال دارند، می‌توانند از وب‌سایت‌ها، برنامه‌ها و سرگرمی‌های دیجیتال استفاده کنند و حتی ایده‌های نوآورانه‌ی خود را به محصولات واقعی در دنیای دیجیتال تبدیل کنند؛ محصولاتی که می‌توانند آینده‌ی فناوری را تغییر دهند.
رایانه در خدمت شما
رایانه‌های اولیه آن‌قدر بزرگ بودند که بیشتر فضای یک اتاق را اشغال می‌کردند! از اواخر دهه‌ی ۱۳۶۰ شمسی رایانه‌های رومیزی و پس از آن لپ‌تاپ‌ها در دسترس عموم قرار گرفتند. اما رایانه‌ها همیشه با یک الگوی سه‌مرحله‌ای کار می‌کنند:
ورودی داده
داده‌ها از طریق دستگاه‌های ورودی مانند صفحه‌کلید و ماوس وارد رایانه می‌شوند.
پردازش
پس از ورود داده‌ها، مجموعه‌ای از دستورالعمل‌های برنامه‌ریزی‌شده روی آن‌ها انجام می‌شود.
خروجی
پس از پردازش داده‌ها توسط رایانه، نتیجه‌ی کار از طریق دستگاه‌های خروجی مانند نمایشگر در اختیار کاربر قرار می‌گیرد.
همه‌ی این محاسبات در پردازنده (تراشه) انجام می‌شود؛ مجموعه‌ای از اجزای الکترونیکی که گاهی از میلیون‌ها یا میلیاردها جزء بسیار کوچک تشکیل شده است.
سخت‌افزار و نرم‌افزار
سخت‌افزار
اجزای فیزیکی و قابل‌لمس رایانه را سخت‌افزار می‌نامند.
نرم‌افزار
به برنامه‌هایی که به کاربر اجازه می‌دهند از قابلیت‌های سخت‌افزار استفاده کند، نرم‌افزار گفته می‌شود.
چند سخت‌افزار مهم داخل کیس
برد اصلی (مادربرد): برد مدار اصلی رایانه که به اجزای رایانه اجازه می‌دهد با یکدیگر ارتباط برقرار کنند.
واحد پردازش مرکزی (CPU): به‌عنوان مغز رایانه عمل می‌کند.
حافظه‌ی رَم (RAM): حافظه‌ی کوتاه‌مدت رایانه است.
حافظه‌ی اصلی: نوعی حافظه‌ی دائمی است که نرم‌افزارها، اسناد و فایل‌ها روی آن ذخیره می‌شوند.
کارت گرافیک: مسئول پردازش گرافیکی و نمایش تصاویر، فیلم‌ها و انیمیشن‌ها روی نمایشگر است.
دستگاه‌های جانبی و فناوری‌های یاری‌رسان
هر قطعه‌ی سخت‌افزاری که کاربران را قادر به ارتباط با رایانه می‌کند، «دستگاه جانبی» نامیده می‌شود و شامل سه دسته‌ی ورودی، خروجی و ذخیره‌سازی داده است.
فناوری‌های یاری‌رسان
دستگاه‌ها و فناوری‌های یاری‌رسان برای افراد دارای معلولیت بسیار مهم‌اند. برای نمونه، برخی نرم‌افزارها زبان اشاره را به گفتار تبدیل می‌کنند، برخی رنگ اشیا را برای افراد نابینا تشخیص می‌دهند و برخی وسایل خانه را برای افراد دارای مشکلات حرکتی از طریق گوشی هوشمند کنترل‌پذیر می‌کنند.
سیستم عامل و نرم‌افزارهای کاربردی
پرکاربردترین سیستم‌عامل‌ها: ویندوز، اندروید و لینوکس (انحصاری نیستند)، همچنین مک‌اواس (Mac OS) و آی‌اواس (iOS) و سیستم عامل کروم که بر پایه‌ی لینوکس توسط گوگل ساخته شده است.
در کنار سیستم عامل، نرم‌افزارهای کاربردی فراوانی برای انجام کارهای مشخص وجود دارند: برنامه‌ی پینت برای نقاشی، مایکروسافت ورد برای نوشتن و پاورپوینت برای ساخت ارائه، از پرکاربردترین آن‌هاست.
رایانه‌های پوشیدنی
سال ۱۳۵۰ شمسی
اولین ساعت دیجیتال با عملکردی بسیار ساده به بازار عرضه شد.
نسخه‌های بعدی
ماشین‌حساب، بازی، تقویم و دفتر یادداشت هم به این ساعت‌ها اضافه شد.
از اواسط دهه‌ی ۱۳۹۰ شمسی
با کوچک‌تر شدن رایانه‌ها و افزودن انواع حسگرها، ساعت‌های هوشمند امروزی متولد شدند که با تلفن همراه ارتباط برقرار می‌کنند و کارهایی مانند تماس تلفنی، پیامک، موسیقی و بررسی تناسب اندام را انجام می‌دهند.
رایانه‌های مخفی
تعداد رایانه‌ها در زندگی روزمره‌ی ما بیشتر از آن چیزی است که فکرش را می‌کنیم! رایانه ممکن است در یک قاشق یا چنگال باشد تا سرعت غذا خوردن فرد را بسنجد، در شیشه‌ی شیر نوزاد باشد تا میزان هوای بلعیده‌شده را نشان دهد، یا در چراغ‌های راهنمایی شهر برای کنترل ترافیک به‌کار رود.
کاربرد در خرید
اگر بلوتوث گوشی روشن باشد یا اپلیکیشن فروشگاهی نصب کرده باشید، ممکن است تبلیغات و پیشنهادات ویژه دریافت کنید.
کاربرد در سلامتی
برخی اندام‌های مصنوعی دارای ریزپردازنده‌اند که با دریافت علائم عصبی، حرکت طبیعی‌تری برای بیمار ایجاد می‌کنند.
مراقبت برنامه‌ریزی‌شده
سرم‌های هوشمند می‌توانند بر اساس نیاز بیمار، مقدار مشخصی دارو را در فواصل زمانی معین وارد بدن کنند.
تناسب اندام
حسگرهای مخفی در تجهیزات باشگاه، ضربان قلب، دما و کالری مصرفی ورزشکار را اندازه می‌گیرند.
اخلاق و حریم خصوصی
هرچه تعداد دستگاه‌هایی که می‌توانند داده و تصویر جمع‌آوری کنند بیشتر می‌شود، رضایت کاربران به موضوعی مهم و چالش‌برانگیز تبدیل شده است. امروزه بسیاری از کشورها در حال تغییر قوانین برای کنترل بیشتر کاربران بر داده‌های خودشان هستند.
امنیت در فضای مجازی
انواع هکر بر اساس رنگ کلاه
کلاه سفید
از مهارت خود برای کمک به کاربران استفاده می‌کند و با مجوز صاحب رایانه، نقاط ضعف آن را شناسایی می‌کند.
کلاه خاکستری
بدون اجازه رایانه‌ها را هک می‌کند (که جرم محسوب می‌شود)، اما پس از یافتن نقص، آن را به صاحب رایانه اطلاع می‌دهد.
کلاه سیاه
بدون اجازه هک می‌کند و علاوه بر سرقت داده‌ها، می‌تواند در عملکرد رایانه اختلال ایجاد کند.
روش‌های رایج هک کردن
حمله‌ی جست‌وجوی فراگیر: هکر تمام رمزهای عبور ممکن را امتحان می‌کند.
حمله‌ی محروم‌سازی از سرویس: هکر تلاش می‌کند وب‌سایت را از دسترس خارج کند.
کی‌لاگر: برنامه‌ای که مخفیانه هر دکمه‌ای که کاربر فشار می‌دهد را ثبت می‌کند.
مهندسی اجتماعی: تأثیر روانی روی افراد برای افشای اطلاعات محرمانه.
رمزگیری (فیشینگ): معمولاً از طریق ایمیل و با هدف سرقت اطلاعات حساس انجام می‌شود.
ویروس: برنامه‌ای مخرب که با تکثیر شدن به رایانه‌های دیگر منتقل می‌شود.
جمع‌بندی درس
- سواد دیجیتال به ما اجازه می‌دهد از فناوری برای خلق ایده‌های نو استفاده کنیم.
- هر رایانه از سه مرحله‌ی ورودی، پردازش و خروجی تشکیل شده و شامل سخت‌افزار و نرم‌افزار است.
- دستگاه‌های جانبی و فناوری‌های یاری‌رسان، استفاده از رایانه را برای همه ممکن می‌کنند.
- سیستم عامل، واسط بین سخت‌افزار و نرم‌افزارهای کاربردی است.
- رایانه‌ها امروز حتی در وسایل روزمره و به‌صورت مخفی هم حضور دارند.
- آشنایی با انواع هکر و روش‌های هک کردن به ما کمک می‌کند در فضای مجازی ایمن‌تر بمانیم.
نظر یا سؤالت درباره‌ی رایانه‌های مخفی یا امنیت سایبری چیه؟ در بخش دیدگاه‌ها با ما در میان بگذار!
سلام خدا قوت چرا دانلود نمیشه