نگارش ششم درس دهم: عطار و جلالالدین محمد
در این صفحه نگارش ششم درس دهم را فقط با جوابنامه نمیبینید؛ غلطهای املایی درس با شکل درست، آموزش مثنوی، روش مرتب کردن جملهها، ارتباط کتاب و درخت، تهیهٔ روزنامهٔ دیواری، توضیح بیت «چو خواهی که نامت بود جاودان»، نمونهنوشته و چکلیست خودارزیابی را هم میخوانید تا بتوانید خودتان بهتر بنویسید.
در این درس چه یاد میگیریم؟
- املاپیدا کردن غلطهای املایی و شناخت قالب شعری مثنوی
- نگارشمرتب کردن جملهها برای ساختن متن معنادار و پیدا کردن ارتباط کتاب و درخت
- کارگاهتهیهٔ روزنامهٔ دیواری و توضیح یک بیت
املا و دانش ادبی
۱) بازی واژهها با حرف آخر
در این تمرین با حرف آخر هر واژه، واژهٔ تازهای مینویسیم که با همان حرف شروع شود. واژههای تازه را باید از متن درس پیدا کنید. برای آشنایی با بازی، این زنجیره را ببینید:
کتاب ← بزرگ ← گنج ← جهان ← نام ← مهر
نکته: اگر واژهای به «ه» ختم شد، حرف «ه» را در نظر بگیرید و واژهای بنویسید که با «ه» شروع شود.
۲) غلطهای املایی را پیدا کنید
جملههای زیر از متن درس هستند و هر کدام غلط املایی دارند. غلطها را پیدا کنید و شکل درست را در جدول بنویسید.
- محمد و پدرش برای یک سفر توالنی صمرقند را ترک کردند.
- محمد از هر فرستی برای آموختن استفاده میکرد.
- عطار نصخهای از کتاب اصرارنامهٔ خود را به محمد هدیه داد.
- بهاءالدین به سفارش عطار مراغب محمد بود؛ چون او آیندهٔ درخشانی داشت.
پاسخ: جدول غلط و درست
- ۱توالنی ← طولانی
- ۲صمرقند ← سمرقند
- ۳فرستی ← فرصتی
- ۴نصخهای ← نسخهای
- ۵اصرارنامه ← اسرارنامه
- ۶مراغب ← مراقب
چند نکته برای یادگیری املای این واژهها:
- «طولانی» از «طول» میآید و با «ط» نوشته میشود.
- «سمرقند» نام شهری قدیمی است و با «س» نوشته میشود.
- «فرصت» با «ص» است؛ مثل «فرصتطلب».
- «نسخه» یعنی یک رونوشت از کتاب. مثل «نسخهٔ پزشک».
- «اسرار» جمع «سِر» است و یعنی رازها؛ پس «اسرارنامه» یعنی کتاب رازها.
- «مراقب» از «مراقبت» میآید و با «ق» نوشته میشود.
۳) مثنوی چیست؟
در این تمرین باید تشخیص دهید کدام شعر مثنوی است و دلیل بیاورید. مثنوی قالبی از شعر است که:
- ۱دو مصراع هر بیت آن با هم همقافیهاند.
- ۲قافیهٔ هر بیت با قافیهٔ بیتهای دیگر فرق میکند.
یعنی قافیهها به این شکلاند: اا بب جج دد و همینطور ادامه دارد. برای تشخیص، آخر مصراعهای بیت اول را بخوانید. اگر قافیه یکی بود، به بیت دوم بروید. اگر قافیهٔ بیت دوم با بیت اول فرق داشت و باز هم دو مصراع آن همقافیه بودند، شعر مثنوی است.
نمونه
در بیت اول دو مصراع همقافیهاند («حکایت میکند» و «شکایت میکند») و در بیت دوم هم قافیه عوض شده است («ببریدهاند» و «نالیدهاند»). پس این شعر مثنوی است.
نگارش
۱) مرتب کردن جملهها برای ساختن یک متن
در این تمرین چند جملهٔ بههمریخته داده شده است. باید آنها را مرتب کنید و با افزودن واژهها و جملههای دیگر، متنی معنادار بنویسید. این سه کار کمک میکند:
- ۱همهٔ جملهها را بخوانید و ببینید دربارهٔ چه موضوعی است.
- ۲جملهای را که موضوع را معرفی میکند اول بگذارید، جملههای توضیحی را وسط و نتیجه را آخر.
- ۳با واژههای ربط مثل «و»، «اما»، «بنابراین» و «زیرا» جملهها را به هم وصل کنید.
نمونه با جملههایی دیگر
جملههای بههمریخته: «او هر روز یک صفحه میخواند.» / «علی به کتاب علاقه داشت.» / «پس از یک سال، کتابهای زیادی خوانده بود.»
متن مرتبشده: علی به کتاب علاقه داشت. او هر روز یک صفحه میخواند و هیچ روزی را بدون مطالعه نمیگذراند. بنابراین پس از یک سال، کتابهای زیادی خوانده بود.
۲) ارتباط کتاب و درخت
کتاب میپرسد: «چه ارتباطی بین کتاب و درخت وجود دارد؟ چند نوع از این ارتباطها را بنویسید.» هر طور دلتان خواست میتوانید بین آنها ارتباط برقرار کنید. چند ایده:
- جنسکاغذ کتاب از چوب درخت ساخته میشود.
- ریشهدرخت ریشه دارد و کتاب هم ریشه در دانش و تجربهٔ آدمها دارد.
- برگصفحههای کتاب را «برگ» هم مینامند، مثل برگ درخت.
- میوهدرخت میوه میدهد و کتاب میوهٔ دانش را به ما میدهد.
- سایهدرخت در گرما سایه میدهد و کتاب در تنهایی پناه ماست.
- ماندگاریدرخت و کتاب هر دو میتوانند سالهای سال بمانند و نسلها از آنها بهره ببرند.
نمونهٔ نوشته
به نظر من کتاب و درخت خیلی به هم شبیهاند. کاغذ کتاب از چوب درخت ساخته میشود و صفحههای آن را هم «برگ» مینامند. همانطور که درخت از ریشه آب میگیرد و میوه میدهد، کتاب هم از دانش نیرو میگیرد و میوهٔ آگاهی را به خواننده میبخشد. اگر از درخت خوب مراقبت کنیم، سالها میماند؛ کتاب را هم اگر قدر بدانیم، تا نسلها به ما کمک میکند.
کارگاه نویسندگی
۱) روزنامهٔ دیواری
تهیهٔ روزنامهٔ دیواری یک کار گروهی و کسب مهارت جمعی در نوشتن است. یک روزنامهٔ دیواری میتواند این بخشها را داشته باشد: داستان، شعر، گزارش، مصاحبه، اخبار مدرسه، لطیفه، معما، مطالب علمی ـ تخیلی و جدول کلمات متقاطع. تهیهٔ روزنامهٔ دیواری تمرین بازی، شادی و یادگیری است.
تمرین کتاب میخواهد با همکاری گروه، دربارهٔ یکی از نامآوران محل زندگیتان (شهیدان، دانشمندان، نویسندگان یا نیکوکاران) روزنامهٔ دیواری درست کنید و عنوان بخشهای مختلف آن را بنویسید. چند مرحله برای کار گروهی:
- ۱یک نامآور محل زندگیتان را انتخاب کنید.
- ۲کارها را بین اعضای گروه تقسیم کنید (نویسنده، شاعر، مصاحبهگر، نقاش، خوشنویس).
- ۳اطلاعات را از بزرگترها، خانواده و کتابخانه جمع کنید.
- ۴مطلبها را کوتاه و روشن بنویسید و املایشان را چک کنید.
- ۵عنوان بزرگ را بالای مقوا و عکسها و نوشتهها را زیر آن بچسبانید.
نمونهٔ عنوان بخشها
- نام روزنامهیادگار نامآوران
- سرمقالهچرا باید نام نیک بزرگان را زنده نگه داریم؟
- زندگینامهنامآور محلهٔ ما کیست؟
- مصاحبهگفتوگو با یکی از آشنایان یا هممحلیهای او
- شعر و نوشتهشعری برای قدردانی از او
- معما و جدولجدول کلمات متقاطع با واژههای مربوط به زندگی او
- خبرهای مدرسهگزارش کوتاه از اتفاقهای مدرسه
۲) بیت «چو خواهی که نامت بود جاودان، مکن نام نیک بزرگان نهان»
در توضیح بیت سه کار بکنید: معنی سادهاش را بگویید، مثالی بزنید و نتیجه بگیرید.
معنی
اگر میخواهی نام تو همیشه باقی بماند، نام و کارهای نیک بزرگان را پنهان نکن؛ یعنی از آنها یاد کن و دیگران را با آنها آشنا کن.
نمونه: این بیت به ما میگوید قدردان بزرگان باشیم. اگر کسی از نیکیهای بزرگان حرف بزند و آنها را به دیگران معرفی کند، مردم هم بعدها از او به نیکی یاد میکنند. مثلاً دانشآموزی که دربارهٔ یک دانشمند محلهاش روزنامهٔ دیواری درست میکند، هم آن دانشمند را زنده نگه میدارد و هم نامش به نیکی در مدرسه میماند. پس باید یاد و نام نیک بزرگان را حفظ کنیم.
متن غلط، متن درست: ویرایش را یاد بگیرید
پیش از ویرایش: عطار یه کتاب خیلی خوب نوشته بود. بعد اونو داد به محمد. بعد محمد خیلی خوشحال شد.
پس از ویرایش: عطار کتاب ارزشمندی نوشته بود و نسخهای از آن را به محمد هدیه داد. محمد از این هدیه بسیار شادمان شد.
- واژههای گفتاری («یه، اونو») به نوشتاری تبدیل شد.
- تکرار «بعد» و «خیلی» حذف یا عوض شد.
- جملهها با «و» به هم وصل شدند.
بانک واژه برای نوشتن بهتر
- نامآور: مشهور، سرشناس
- جاودان: همیشگی، ماندگار
- نهان: پنهان، پوشیده
- مراقبت: نگهداری، توجه
- آیندهٔ درخشان: آیندهٔ روشن و موفق
چکلیست خودارزیابی
- غلطهای املایی (ط/ت، ص/س، ق/غ) را در نوشتهام چک کردهام؟
- در مرتب کردن جملهها، معرفی اول، توضیح وسط و نتیجه آخر آمده است؟
- در روزنامهٔ دیواری برای هر بخش عنوان روشن نوشتهام؟
- واژهٔ گفتاری یا شکسته در نوشتهام مانده است؟
- نوشتهام را یک بار از اول تا آخر بلند خواندهام؟
تمرین بیشتر
- سه غلط املایی دیگر از نوشتههای روزانهتان پیدا کنید و شکل درستشان را بنویسید.
- دو بیت از یک شعر را بخوانید و بگویید قافیههایشان مثنوی است یا نه.
- ارتباط «مداد و درخت» یا «معلم و باغبان» را در یک بند بنویسید.
- برای روزنامهٔ دیواری کلاستان یک معما و یک جدول کلمات متقاطع کوچک بسازید.
دانلود خلاصهی درس
فایل PDF نگارش ششم درس دهم (عطار و جلالالدین محمد) را میتوانید از لینک زیر دانلود کنید. جزوهٔ کامل نگارش ششم و محتوای آمادهٔ همهٔ درسهای پایهٔ ششم هم در فروشگاه موجود است.


اگر قرار بود دربارهٔ یکی از نامآوران شهر یا روستای خودتان روزنامهٔ دیواری بسازید، سراغ چه کسی میرفتید؟ نظرتان را در بخش دیدگاهها با ما در میان بگذارید!