این سؤال از دل تجربهی واقعی کلاس درس بیرون آمده؛ جایی که آرامترین فضاها، گاهی کمعمقترین یادگیریها را پنهان میکنند.
یکی از آرامترین کلاسهایی که داشتم،یکی از ضعیفترین نتایج یادگیری را هم داشت.نه بینظمی بود ،نه سروصدا،همه نشسته بودند، نگاهها به تخته، کتاب ها باز.
اما وقتی پای ارزیابی رسید و نتایج را دیدم برای اولینبار خیلی جدی با خودم فکر کردم:نکند ما سالهاست سکوت را با یادگیری اشتباه گرفتهایم؟
بیشتر ما (چه معلم، چه والد)وقتی با کلاس بیتمرکز روبهرو میشویم،دنبال مقصر میگردیم.گوشیها،حوصلهی کم نسل جدید،بیانگیزگی یا «دانشآموزان ضعیف»
اما تجربهی کلاس چیز دیگری نشان میدهد:خیلی وقتها دانشآموز حواسپرت نیست؛ ناتوان است.ناتوانی در یک مهارت مهم که کمتر دربارهاش حرف میزنیم: مدیریت بار شناختی
اما بار شناختی چیست؟ بار شناختی یعنی «چقدر ذهنم همزمان درگیر است»
فرض کنید دارید همزمان به توضیح معلم گوش میدهید،سعی میکنید نکتهها را بنویسید،مثال را بفهمید و نگران این باشید که اگر توضیحات را نفهمیدید، سؤالتان «احمقانه» به نظر برسد.
این وضعیت، برای خیلی از دانشآموزان،نه استثناست، نه ضعف شخصیتی؛بلکه روال عادی کلاس است.
وقتی بار ذهنی از حدی بالاتر میرود،مغز راهحل سادهتری انتخاب میکند:خاموش شدن ظاهری
نتیجه این خاموش شدن ظاهری چیست؟سکوت،نگاه ثابت و نبود سؤال اما درون ذهن، چیزی جلو نمیرود.
چون بیانگیزگی راحتتر قضاوت میشود.اگر بگوییم: دانشآموز انگیزه ندارد مسئولیت از دوش ما برداشته میشود.
اما اگر بپذیریم:او بلد نیست چطور توجهاش را مدیریت کند»آنوقت باید یک مهارت جدید آموزش دهیمو این دقیقاً همان چالهای است که سالها نادیده گرفتهایم.
و بعد میرسیم به گوشیها؛راحتترین مقصر.
وسوسهانگیز است بگوییم:«مشکل از گوشی است.»اما واقعیتِ دیدهشده در کلاس و گفتوگو با دانشآموزان چیز دیگری میگوید، دانشآموزها سر کلاس گوشی ندارند،اما ذهنشان از قبل تمرین دیده که:
وقتی چیزی سخت شد → حواس را عوض کن
وقتی نفهمیدی → فرار کن
وقتی مضطرب شدی → محرک سریع بگیر
گوشی، بیشتر از آنکه دشمن یادگیری باشد،پناهگاهی است از حسِ نفهمیدن.وقتی فقط استفاده از گوشی را محدود میکنیم،نشانه را حذف میکنیم، نه مسئله را.
یکی از خطرناکترین باورها این است که:«فلانی تمرکز ندارد.»
تمرکز:ذاتی نیست،ثابت نیست و نشانهی هوش یا تلاش هم نیست.
تمرکز یک مهارت موقعیتی است:وابسته به ساختار کلاس،سرعت ارائه،امنیت روانی و وضوح مسیر یادگیری
دانشآموزی که در یک فضا متمرکز نیست، ممکن است در فضایی دیگر، عمیقترین تمرکز را داشته باشد.
ما به دانشآموزان یاد میدهیم:بخوانند،بنویسند،امتحان بدهند
اما به آنها یاد نمیدهیم:وقتی نفهمیدی، چه کار کنی،چطور توجهات را برگردانی،چطور از فشار ذهنی عبور کنی و چطور بدون ترس سؤال بپرسی .اینها مهارتاند، نه ویژگی شخصیتی.
نه با کنترل بیشتر،نه با سختگیری،نه با ساکتتر کردن کلاس.
بلکه با:مکثهای آگاهانه در تدریس،شکستن محتوا به واحدهای قابل هضم،عادیسازیِ نفهمیدن
و آموزش صریحِ «اگر ذهنت رفت، چطور برگردی»
کلاسهایی که در آنها گاهی سؤال هست،زمزمه هست و حتی مکث،اغلب زندهتر از کلاسهای کاملاً ساکتاند.
آن کلاس ساکت،به من یک درس مهم داد:یادگیری همیشه پر سر و صدا نیست،اما نبود صدا هم الزاماً نشانهی یادگیری نیست.
اگر قرار است تمرکز را جدی بگیریم،باید آن را آموزش بدهیم،نه اینکه انتظار داشته باشیم خودش اتفاق بیفتد و شاید،اولین قدم،این باشد که به سکوت،کمی با تردید نگاه کنیم.
