روش گردآوری اطلاعات؛ آموزش نکته‌وار تفکر و پژوهش ششم ابتدایی
می‌خواهید بدانید پرطرفدارترین سریال رمضان در کلاستان کدام بود. آیا باید کتاب بخوانید، چیزی را زیر ذره‌بین ببینید یا از هم‌کلاسی‌ها بپرسید؟
در این درس یاد می‌گیریم برای پاسخ دادن به هر پرسش، از کدام روش گردآوری اطلاعات استفاده کنیم.
در این درس چه چیزهایی یاد می‌گیریم؟
- روش‌های گردآوری اطلاعات چه هستند؟
- مشاهده چیست و چه ابزارهایی دارد؟
- نظرسنجی (مصاحبه و پرسش‌نامه) چگونه انجام می‌شود؟
- هنگام استفاده از منابع چاپی و الکترونیکی به چه نکته‌ای باید توجه کنیم؟
- برای هر پرسش، کدام روش مناسب‌تر است؟
سه روش اصلی گردآوری اطلاعات
۱. مشاهده
مشاهده را می‌توان بدون ابزار یا با استفاده از ابزارهایی مانند ذره‌بین، میکروسکوپ، تلسکوپ، دوربین و… انجام داد.
مثال: دیدن رنگ ماشین‌هایی که از میدان اصلی شهر می‌گذرند.
۲. نظرسنجی (مصاحبه و پرسش‌نامه‌ی کتبی)
نظرسنجی به دو طریق مصاحبه یا پرسش‌نامه انجام می‌شود:
- مصاحبه: مصاحبه‌شوندگان به‌صورت فردی یا گروهی به‌طور شفاهی مورد پرسش قرار می‌گیرند.
- پرسش‌نامه: پرسش‌ها به‌صورت کتبی ارائه می‌شود و پاسخ‌دهنده باید گزینه‌هایی را انتخاب کند یا به‌صورت تشریحی به پرسش‌ها پاسخ دهد.
مثال: پرسیدن از هم‌کلاسی‌ها که به کدام رشته‌ی ورزشی بیشتر علاقه دارند.
۳. مراجعه به منابع چاپی و الکترونیکی
هنگام استفاده از این منابع باید مطمئن شویم که اطلاعات موجود دارای اعتبار است. مثلاً اگر از کتاب یا سایت (وبگاه) اینترنتی نقل‌قول می‌کنیم، باید مطمئن شویم که نویسنده‌ی آن در کار خودش متخصص و مطالب به‌روز باشد.
مثال: پیدا کردن میزان مطالعه‌ی کتاب در کشور در یک بازه‌ی زمانی از روی گزارش‌ها و آمارهای موجود.
نکته: انتخاب هر روش با توجه به پرسش و نوع اطلاعات مورد نیاز انجام می‌شود. در برخی پرسش‌ها هم ممکن است بیش از یک روش لازم باشد.
گام‌های انجام فعالیت‌های درس
مطالعه
قبل از انجام فعالیت‌ها، متن «برای مطالعه» درباره‌ی سه روش گردآوری اطلاعات را بخوانید.
کار فردی: تشخیص روش گردآوری اطلاعات
با توجه به آنچه خواندید، مشخص کنید برای پاسخ‌گویی به هر یک از پرسش‌های جدول (۱۵ پرسش) از کدام روش‌های گردآوری اطلاعات باید استفاده کرد. توجه داشته باشید که در برخی از پرسش‌ها ممکن است بیشتر از یک خانه علامت‌زده شود.
گفت‌وگو کنید
درباره‌ی دلایل انتخاب روش گردآوری اطلاعات برای هر یک از پرسش‌های جدول، در کلاس گفت‌وگو کنید.
نمونه پاسخ جدول پرسش‌ها
روش مناسب برای هر پرسش (نمونه)
- ۱. پرطرفدارترین سریال ماه رمضان از نظر هم‌کلاسی‌ها: نظرسنجی
- ۲. رنگ ماشین‌هایی که از میدان اصلی عبور می‌کنند: مشاهده
- ۳. تغییرات دانه‌ی کاشته‌شده در گلدان در طول یک ماه: مشاهده
- ۴. موضوع خطبه‌های نماز جمعه‌ی مرکز استان در پاییز امسال: منابع چاپی و الکترونیکی (یا مشاهده با گوش دادن به خطبه‌ها)
- ۵. مهم‌ترین وقایع ۸ سال دفاع مقدس: منابع چاپی و الکترونیکی
- ۶. میزان بارش باران در ۳ سال گذشته در شهر شما: منابع چاپی و الکترونیکی
- ۷. تغییر میزان مطالعه‌ی کتاب از سال ۱۳۸۰ تا ۱۳۹۸: منابع چاپی و الکترونیکی
- ۸. آخرین اطلاعات درباره‌ی تحقیقات فضایی ایران: منابع چاپی و الکترونیکی
- ۹. پیامدهای قیام امام حسین (ع): منابع چاپی و الکترونیکی
- ۱۰. کوچه‌ها، خیابان‌ها و کتابخانه‌هایی که نام شهدا دارند: مشاهده (و نظرسنجی از اهالی)
- ۱۱. تغییر میزان جوش‌شیرین در ترکیب سرکه و جوش‌شیرین: مشاهده (انجام آزمایش)
- ۱۲. علاقه‌ی هم‌کلاسی‌ها به رشته‌های ورزشی: نظرسنجی
- ۱۳. خدمات سازمان آتش‌نشانی در استان‌های کشور در سال گذشته: منابع چاپی و الکترونیکی
- ۱۴. جانوران موجود در محیط اطراف و گروه‌های آن‌ها: مشاهده (و منابع برای شناخت گروه جانوران)
- ۱۵. رضایت مردم از خدمات مراکز بهداشتی و آموزشی: نظرسنجی
این جدول جواب قطعی ندارد و بعضی پرسش‌ها بیش از یک روش دارند. مهم این است که برای انتخاب روش خود دلیل منطقی بیاورید. این‌ها فقط نمونه‌اند.
چطور روش مناسب را انتخاب کنیم؟
وقتی پرسش درباره‌ی دیدن یا آزمایش است
اگر می‌توانیم چیزی را خودمان ببینیم، بشنویم یا امتحان کنیم، از مشاهده استفاده می‌کنیم.
مثال: رنگ ماشین‌ها، رشد دانه
وقتی پرسش درباره‌ی نظر و علاقه‌ی افراد است
اگر باید بدانیم افراد چه فکر می‌کنند یا چه چیزی را دوست دارند، نظرسنجی مناسب است.
مثال: علاقه به رشته‌ی ورزشی، رضایت از خدمات
وقتی پرسش درباره‌ی گذشته یا اطلاعات تخصصی است
اگر اطلاعات مورد نیاز مربوط به گذشته، آمار و گزارش‌ها یا موضوعی تخصصی است، به منابع چاپی و الکترونیکی معتبر مراجعه می‌کنیم.
مثال: وقایع دفاع مقدس، میزان بارش در سال‌های گذشته
نکته‌ی امتحانی: این درس بیشتر با موقعیت و فعالیت سنجیده می‌شود. باید بتوانید برای یک پرسش، روش مناسب گردآوری اطلاعات را با دلیل انتخاب کنید.
جمع‌بندی درس
- برای پاسخ دادن به پرسش‌ها باید اطلاعات گردآوری کنیم.
- روش‌های گردآوری اطلاعات: مشاهده، نظرسنجی (مصاحبه و پرسش‌نامه) و استفاده از منابع چاپی و الکترونیکی.
- مشاهده یعنی گردآوری اطلاعات با حواس پنج‌گانه، با ابزار یا بدون ابزار.
- در نظرسنجی، نظر و علاقه‌ی یک گروه خاص درباره‌ی موضوعی پرسیده می‌شود.
- در استفاده از منابع باید از اعتبار و به‌روز بودن اطلاعات مطمئن شویم.
- انتخاب روش، به پرسش و نوع اطلاعات مورد نیاز بستگی دارد.
دانلود فایل آموزشی
کتاب تفکر و پژوهش ششم، درس روش گردآوری اطلاعات را به‌صورت PDF دانلود کنید.
شما برای پیدا کردن پرطرفدارترین سریال کلاستان از کدام روش استفاده می‌کردید؟ در بخش دیدگاه‌ها برایمان بنویسید.