واژه‌های تصادفی؛ آموزش نکته‌وار تفکر و پژوهش ششم ابتدایی
فرض کنید ده کلمه‌ی کاملاً بی‌ربط روی تابلوی کلاس نوشته شده است: مداد، حیاط، معلم، پرتقال و… چطور می‌توانید این کلمه‌ها را دسته‌بندی کنید؟
در این درس با کار فردی، کار گروهی و گفت‌وگو یاد می‌گیرید چگونه شباهت‌ها و تفاوت‌ها را پیدا کنید و چیزهای مختلف را در دسته‌های معنادار قرار دهید.
در این درس چه چیزهایی یاد می‌گیریم؟
- چگونه شباهت‌ها، تفاوت‌ها و رابطه‌ی واژه‌ها را پیدا کنیم؟
- چگونه واژه‌ها را طبقه‌بندی کنیم و برای هر دسته یک عنوان بگذاریم؟
- چرا باید دلیل طبقه‌بندی خودمان را بگوییم و دلیل دیگران را بشنویم؟
- چه قواعد و آدابی کلاس تفکر و پژوهش را فعال‌تر و مؤثرتر می‌کند؟
طبقه‌بندی یعنی چه؟
طبقه‌بندی
این کار یکی از مهارت‌های تفکر است و در درس‌های مختلف و حتی قبل از ورود به مدرسه هم با آن روبه‌رو بوده‌ایم. طبقه‌بندی، توانایی استدلال، استنباط و نتیجه‌گیری ما را قوی‌تر می‌کند.
مثال: سیب، پرتقال و موز را در دسته‌ی «میوه‌ها» می‌گذاریم، چون همه‌ی آن‌ها یک ویژگی مشترک دارند.
چرا این درس جواب «درست یا غلط» ندارد؟
یک مجموعه‌ی واژه را می‌شود به چند روش طبقه‌بندی کرد. مهم این است که برای هر دسته دلیل منطقی و یک عنوان مناسب داشته باشید.
گام‌های انجام فعالیت‌های درس
طبقه‌بندی کنید
هر کس در ذهن خود یک کلمه در نظر می‌گیرد. با راهنمایی آموزگار، کلمه‌ی مورد نظر ده نفر از دانش‌آموزان روی تابلو نوشته می‌شود. سپس همان ده کلمه را در جاهای خالی کتاب بنویسید.
کار فردی
کلمات صفحه‌ی قبل را به‌طور دلخواه حداکثر در سه دسته طبقه‌بندی کنید و برای هر دسته یک عنوان انتخاب کنید. آن را در بخش «طبقه‌بندی من» بنویسید.
کار گروهی
در گروه خود، طبقه‌بندی هر عضو را همراه با دلایل آن بررسی کنید و روی یک نوع طبقه‌بندی به توافق برسید. نتیجه را در بخش «طبقه‌بندی گروه» بنویسید.
گفت‌وگو کنید
نتایج گفت‌وگوهای گروه خود را با سایر گروه‌ها مقایسه کنید و به نکات دیگران در مورد گزارش گروه خود دقت کنید. به هنگام بررسی، ابتدا نکات مثبت و بعد نکات منفی یا پیشنهادهای خود را بیان کنید.
قواعد و آداب کلاس
اجرای بهتر هر کار و فعالیت جمعی به رعایت قواعد و آدابی نیاز دارد. درباره‌ی قواعد و آداب مورد نیاز درس تفکر و پژوهش گفت‌وگو کنید و قواعد مورد توافق را در پنج خط کتاب بنویسید. خط اول از قبل نوشته شده است: «هنگام گفت‌وگو به یکدیگر احترام می‌گذاریم.»
نمونه‌ی طبقه‌بندی
واژه‌های تصادفی (نمونه)
مداد، دفتر، کتاب، معلم، دوست، دانش‌آموز، کلاس، حیاط، کتابخانه
این واژه‌ها در نگاه اول به هم ربطی ندارند.
طبقه‌بندی من (نمونه)
- وسایل مدرسه: مداد، دفتر، کتاب
- افراد مدرسه: معلم، دوست، دانش‌آموز
- مکان‌های مدرسه: کلاس، حیاط، کتابخانه
هر دسته یک ویژگی مشترک و یک عنوان دارد.
نکته: اگر گروه‌ها طبقه‌بندی‌های متفاوتی داشتند، اشکالی ندارد. مثلاً می‌شد واژه‌ها را بر اساس «چیزهایی که لمس می‌کنیم» و «چیزهایی که لمس نمی‌کنیم» هم دسته‌بندی کرد. مهم، دلیل منطقی است.
قواعد و آداب کلاس تفکر و پژوهش
نمونه‌ی قواعد قابل توافق
- هنگام گفت‌وگو به یکدیگر احترام می‌گذاریم.
- به نوبت صحبت می‌کنیم و حرف دیگران را قطع نمی‌کنیم.
- نظر خود را همراه با دلیل بیان می‌کنیم.
- در کار گروهی همه‌ی اعضا مشارکت می‌کنند.
قواعد کلاس خودتان را با گفت‌وگو و توافق همکلاسی‌ها و آموزگار بنویسید؛ این‌ها فقط نمونه‌اند.
نکته‌ی امتحانی: این درس بیشتر با موقعیت و فعالیت سنجیده می‌شود، نه حفظ‌کردن. توانایی دسته‌بندی با دلیل، انتخاب عنوان مناسب و رعایت آداب گفت‌وگو مهم‌ترین بخش آن است.
جمع‌بندی درس
- پیدا کردن تفاوت‌ها، شباهت‌ها و رابطه‌ها یکی از کارهایی است که ذهن هنگام تفکر درباره‌ی موضوعات مختلف انجام می‌دهد.
- در طبقه‌بندی، واژه‌ها را بر اساس ویژگی مشترک در دسته‌ها قرار می‌دهیم و برای هر دسته عنوان می‌گذاریم.
- یک مجموعه را می‌توان به چند روش طبقه‌بندی کرد؛ مهم این است که دلیل داشته باشیم.
- در بررسی کار دیگران، اول نکات مثبت و بعد نکات منفی یا پیشنهادها را می‌گوییم.
- رعایت قواعد و آداب، اجرای کار و فعالیت جمعی را بهتر می‌کند.
دانلود فایل آموزشی
کتاب تفکر و پژوهش ششم، درس واژه‌های تصادفی را به‌صورت PDF دانلود کنید.
شما ده واژه‌ی کلاستان را به چند دسته تقسیم کردید و عنوان دسته‌ها چه بود؟ در بخش دیدگاه‌ها برایمان بنویسید.