انشا آزاد صفحه ۲۰ نگارش هشتم: مهمان ناخوانده سال ۹۸ (۳ نمونهی آماده)
باران، آمدنت شروعی بود که هنوز پایانش را نمیدانم.
انشا آزاد صفحهی ۲۰ کتاب نگارش هشتم فرصتی است تا از دل خودتان بنویسید. در این مطلب، انشایی با عنوان «مهمان ناخوانده سال ۹۸» را گامبهگام و در سه نمونهی کوتاه، متوسط و ادبی آماده کردهایم و آرایهها (تشبیه، استعاره، کنایه، جانبخشی) را هم نشان دادهایم.
خلاصه در یک نگاه
- موضوع انشا باران است؛ مهمانی دوستداشتنی که در سال ۹۸ با سیل و از دست دادن عزیزان، ناخوانده و تلخ آمد.
- انشای آزاد یعنی خودتان موضوع و زاویهی دید را انتخاب میکنید و از احساس واقعیتان مینویسید.
- ساختار متن، «شادی دیروز» در برابر «دلتنگی امروز» است و همین تضاد، انشا را اثرگذار میکند.
- خطابکردن باران («ای باران، آمدنت…») یکی از زیباترین شیوههای نوشتن این انشاست.
- انشا را با مقدمه، بدنه و نتیجهگیری بنویسید و با یک جملهی تأثیرگذار تمامش کنید.
انشا آزاد را چگونه بنویسیم؟ (بخشهای انشای «مهمان ناخوانده»)
در انشای آزاد، صداقت مهمتر از هر چیز است. از حس خودتان بنویسید و با جزئیات دیدنی، شنیدنی و حسشدنی، خواننده را کنار خودتان ببرید.
| بخش انشا | توضیح |
|---|---|
| شادی گذشته | دویدن به حیاط، ایستادن زیر باران و خواندن «باز باران با ترانه…». |
| غافلگیری | آمدن بارانی که همه منتظرش بودند، اما سیل و ویرانی هم با خود آورد. |
| خطاب به باران | گله و دلتنگی از باران: «نمیدانی با دل ما چه کردی». |
| اثر ماندگار | دیگر خوشحال نشدن از باران و تکرار خاطرهها مثل یک فیلم. |
| یاد عزیزان | یاد دوستان و کودکانی که در آرزوی فردایشان بودند. |
چرا فعلها به گذشته برمیگردند؟
در این انشا، راوی میگوید: «من باران را دوست داشتم.» این فعل گذشته، همان نکتهی اصلی متن است. شادیِ آن روزها تمام شده و جای آن را دلگیری گرفته است. اگر در انشا از این تغییر زمان آگاهانه استفاده کنید، متن شما عمیقتر میشود.
پیام این بخش: گاهی یک فعل گذشته، بیشتر از ده جملهی توصیفی، دلتنگی را نشان میدهد.
الگوی نوشتن انشا آزاد «مهمان ناخوانده»
| بخش | چه بنویسیم؟ | طول پیشنهادی |
|---|---|---|
| مقدمه | خطاب به باران و اشاره به آغازی که پایانش معلوم نیست | ۱ تا ۲ جمله |
| بدنهی ۱: شادی دیروز | دویدن به حیاط و خواندن ترانهی باران | یک پاراگراف |
| بدنهی ۲: غافلگیری | سیل، ویرانی، از دست دادن عزیزان و آرزوهای برآوردهنشده | یک یا دو پاراگراف |
| بدنهی ۳: دلگیری امروز | دیگر خوشحال نشدن، تکرار صحنهها مثل فیلم و یاد کودکان از دسترفته | یک یا دو پاراگراف |
| نتیجهگیری | خواهش از باران که دیگر داغ دلها را تازه نکند | ۲ تا ۳ جمله |
نمونهی ۱: انشای کوتاه (مناسب پایههای هفتم و هشتم)
مهمان ناخوانده سال ۹۸
آرایهی این نمونه: جانبخشی (خطابکردن باران)
به نام خداوند بخشنده و مهربان
باران، آمدنت شروعی بود که هنوز پایانش را نمیدانم.
هر وقت باران میآمد، با ذوق و شوق به حیاط میدویدم و زیر باران، آهنگ «باز باران با ترانه…» را از ته دل میخواندم و میخندیدم. نمیدانستم همین قطرههای زیبا میتوانند شهرها را ویران کنند.
درست وقتی همه منتظرش بودیم، ما را با از دست دادن عزیزانمان غافلگیر کرد. ای باران، نمیدانی با دل ما چه کردی! خانهها و خانوادههایی را از هم پاشاندی (جانبخشی).
من باران را دوست داشتم؛ حالا از آمدنش دلگیرم. نبار باران، نبار! داغ دلهای ما را دوباره تازه نکن.
نمونهی ۲: انشای متوسط با ساختار کامل و آرایهها (مناسب پایهی هشتم)
مهمان ناخوانده سال ۹۸
آرایههای این نمونه: تشبیه، استعاره، کنایه، جانبخشی (داخل پرانتز مشخص شدهاند)
به نام خداوند بخشنده و مهربان
مقدمه. باران، آمدنت شروعی بود که هنوز پایانش را نمیدانم؛ نمیدانم تا کی و تا کجا ادامه دارد (کنایه: ادامهداشتنِ غم و خاطره).
شادی دیروز. هر وقت باران میآمد، با ذوق و شوق فراوان به حیاط میرفتم. زیر باران میایستادم و آهنگ «باز باران با ترانه…» را از ته دل میخواندم و میخندیدم. آن روزها باران برایم مهمانی دوستداشتنی بود (استعاره: باران به مهمان).
غافلگیری. نمیدانستم همین قطرههای زیبا میتوانند شهرها را ویران کنند. درست زمانی که همه چشمانتظار آمدنش بودیم، ما را با از دست دادن عزیزانمان غافلگیر کرد. آه ای باران، نمیدانی با دل ما چه کردی (جانبخشی)! خانهها و خانوادههایی را از هم پاشاندی و آرزوهای برآوردهنشدهی بسیاری را زیر گل و آب دفن کردی.
دلگیری امروز. بعد از آن اتفاق تلخ، هر بار که باران میبارد دیگر خوشحال نمیشوم؛ به حیاط نمیدوم و زیر باران نمیایستم تا آهنگی بخوانم. صحنهها مثل یک فیلم، با هر بارش جلوی چشمانم تکرار میشود (تشبیه). میدانید چرا فعلهایم به گذشته برمیگردد؟ چون من باران را دوست داشتم؛ از آمدنش شاد میشدم، اما حالا از او دلگیرم. آری باران، از تو دلگیرم، چون بیرحمانه کودکانی را با خود بردی که در آرزوی بازیهای فردایشان بودند.
نتیجهگیری. نبار باران، نبار! این انصاف نبود که دوستانمان را با خودت ببری و هر بار با باریدن، داغ را در دلهایمان تازه کنی.
نمونهی ۳: انشای ادبی (مناسب پایههای بالاتر)
مهمانِ بیخبر
به نام خداوند بخشنده و مهربان
مقدمه. باران، آمدنت شروعی بود که هنوز پایانش را نمیدانم؛ قصهای که نمیدانم تا کجا ادامه دارد و کدام صفحهاش به آخر میرسد (استعاره: زندگی به قصه).
پاراگراف اول. روزگاری با هر بارانی، دلم به حیاط پر میکشید (استعاره). زیر قطرهها میایستادم، سرم را به آسمان میگرفتم و «باز باران با ترانه…» را از ته دل میخواندم. خندههایم با صدای باران یکی میشد و دنیا برایم کوچک و دوستداشتنی بود.
پاراگراف دوم. نمیدانستم همین قطرههای زیبا، روزی تیشهی ویرانی میشوند (استعاره). درست وقتی چشمانتظارش بودیم، مهمانی ناخوانده شد که با خود غم آورد و ما را با از دست دادن عزیزانمان غافلگیر کرد. آه ای باران، نمیدانی با دل ما چه کردی! خانهها و خانوادهها را از هم پاشاندی و آرزوهای نشکفتهای را در دل خاک دفن کردی (جانبخشی).
پاراگراف سوم. از آن روز تلخ، باران دیگر بوی شادی نمیدهد. به حیاط نمیدوم و زیر قطرهها نمیایستم. با هر بارش، خاطرهها مثل فیلمی غمگین از جلوی چشمانم میگذرد (تشبیه). میدانید چرا فعلهایم به گذشته برمیگردد؟ چون من باران را دوست داشتم؛ از آمدنش شاد میشدم و حالا از او دلگیرم.
پاراگراف چهارم. آری باران، از تو دلگیرم؛ چون بیرحمانه کودکانی را با خود بردی که در آرزوی بازی در فردایشان بودند. کودکانی که بازیهایشان نیمهکاره ماند و اسباببازیهایشان چشمبهراه ماند (کنایه: نیمهتمام ماندن زندگی).
نتیجهگیری. نبار باران، نبار! این انصاف نبود که دوستانمان را با خودت ببری و هر بار با باریدن، داغ را در دلهایمان تازه کنی. اگر باید بباری، مهربان بیا؛ آنچنان که روزی بودی و ما را شاد میکردی.
چه چیزی انشا را بهتر میکند؟
- تضاد بسازید: شادیِ دیروز را در برابر دلگیریِ امروز بگذارید تا اثر انشا بیشتر شود.
- به باران خطاب کنید: جملههایی مثل «ای باران، نمیدانی با دل ما چه کردی» صمیمیت میآفرینند.
- از حواس پنجگانه کمک بگیرید: صدای باران، بوی خاک نمخورده و ترانهای که میخواندید.
- با احترام بنویسید: دربارهی غم و از دست دادن عزیزان، ساده، صادقانه و بدون اغراق بنویسید.
- پایان اثرگذار: یک جملهی کوتاه مثل «نبار باران، نبار!» در ذهن خواننده میماند.
آرایههایی که میتوان استفاده کرد
| آرایه | معنی | مثال برای این موضوع |
|---|---|---|
| تشبیه | مانند کردن چیزی به چیز دیگر | خاطرهها مثل فیلمی غمگین از جلوی چشمانم میگذرد |
| استعاره | تشبیهی که فقط یک طرفش گفته میشود | باران، مهمان ناخوانده |
| کنایه | گفتن چیزی با معنای دیگر | داغ را در دلها تازه کردن؛ یعنی غم قدیمی را دوباره زنده کردن |
| جانبخشی | انسانوار کردن شیء یا پدیده | ای باران، نمیدانی با دل ما چه کردی! |
جملههای آماده برای مقدمه و نتیجه
برای شروع
- باران، آمدنت شروعی بود که هنوز پایانش را نمیدانم.
- آمدنت را همه آرزو میکردند، اما تو مهمانی ناخوانده شدی.
- باران، روزی ترانهی کودکی من بودی؛ امروز یادآور تلخترین روزها هستی.
برای پایان
- نبار باران، نبار! داغ دلهای ما را دوباره تازه نکن.
- باران، اگر میباری مهربان بیا؛ آنچنان که روزگاری بودی.
- یاد عزیزانی که رفتند، همیشه با ماست و با هر قطرهی باران زنده میشود.
نکتههای نگارشی انشا
- با «به نام خداوند بخشنده و مهربان» شروع کنید و عنوان را در سطر اول بنویسید.
- سر هر پاراگراف کمی تورفتگی بگذارید.
- تغییر زمان فعلها (از گذشته به حال) را آگاهانه و برای نشاندادن تغییر احساس به کار ببرید.
- بعد از «آه»، «آری» و نداها (ای باران) علامت مناسب (!، ،) بگذارید.
- متن را یک بار با صدای بلند بخوانید تا غلطها پیدا شود.
دربارهی این مقاله
نمونهها برای تمرین و الگوگیری نوشته شدهاند؛ بهتر است دانشآموزان با تجربه و کلمههای خودشان آنها را بنویسند.


به نظر تو باران برای تو چه حسی دارد؟ شادی یا دلتنگی؟ جوابات را در بخش نظرات بنویس 👇