معنی درس رنج‌هایی کشیده‌ام که مپرس فارسی ششم
در این صفحه معنی درس رنج‌هایی کشیده‌ام که مپرس فارسی ششم (زندگی‌نامه‌ی علّامه دهخدا و غزل حافظ) را پاراگراف‌به‌پاراگراف می‌خوانیم و برای هر بخش واژگان کلیدی، هم‌خانواده، متضاد، نکات املایی و آرایه‌های ادبی را مرور می‌کنیم؛ در پایان هم درک مطلب و واژه‌آموزی درس آمده است.
واژگان کلیدی
- هجری شمسی: سالی که بر مبنای گردش زمین به دور خورشید محاسبه شده باشد
- دار و ندار: همه‌ی دارایی، مال و ثروت
- علوم قدیم: دانش‌های سنتی مثل فقه، اصول، ادبیات عرب و…
- فراگرفتم: یاد گرفتم
- تعلیم: یاد دادن، آموزش
- معلومات: مجموعه دانش‌ها و آگاهی‌ها
- تکمیل: کامل کردن
هم‌خانواده
- تعلیم: علوم، معلّم، علم
- تکمیل: کامل، کمال، مکمل
کلمات متضاد
- قدیم ↔ جدید
- دارا ↔ ندار
نکات املایی
- علی‌اکبر
- دهخدا
- معرّفی
- خان‌باباخان
- سپاهی
- نیزه
- خنجر
- آیات
- عهده
- علوم قدیم
- معلّمین
- شیخ غلامحسین بروجردی
- شیخ هادی نجم‌آبادی
- تعلیم
- معلومات
- تکمیل
واژگان کلیدی
- مفصّل‌ترین: گسترده‌ترین، مشروح‌ترین، با جزئیات‌ترین
هم‌خانواده
- فصل: مفصّل، فصول، فاصله
- تعداد: عدد، تعدد، متعدد، اعداد
- تألیف: مؤلف، تألیفات
نکات املایی
- لغتنامه
- مفصّل‌ترین
- تألیف
- همکاری
واژگان کلیدی
- اساسی: مهم، پایه‌ای
- مراجعه‌کنندگان: کسانی که به جایی یا چیزی رجوع می‌کنند (برمی‌گردند) برای کاری
- عظیمی: بزرگی
هم‌خانواده
- شهرت: مشهور، مشاهیر، شهره
- مراجعه: راجع، رجوع، مرتجع
نکات املایی
- لغتنامه
- اساسی‌ترین
- شهرت
- به‌خاطر
- عظیمی
- غیر
- مراجعه
- اهمیّت
واژگان کلیدی
- طرز: شیوه، روش
- صحیح: درست
- اطلاعات: خبرها، آگاهی‌ها، دانستنی‌ها
- دایره المعارف: دانش‌نامه، کتابی شامل اطلاعاتی درباره‌ی علم، ادب، هنر و مانند آن‌ها
هم‌خانواده
- اشخاص: شخص، شاخص، متشخّص
- اطلاعات: مطّلع، اطلاع، اطلاعیه، مطالعه
نکات املایی
- تقریباً
- علمی
- اشخاص
- حتّی
- طرز
- تلفّظ
- صحیح
- اشعار
- اطّلاعات
- در واقع
- دایرهالمعارف
واژگان کلیدی
- متون: جمع متن، نوشته‌ها
- معتبر: با اهمیّت، قابل توجّه، قابل اعتماد
- طب: پزشکی
- درگذشت: فوت کرد، مرد
هم‌خانواده
- علّامه: علوم، معلّم، علم
- شعر: شاعر، شعور، مشاعره، اشعار
- معتبر: اعتبار، اعتبارات
کلمات متضاد
- غافل ↔ آگاه
نکات املایی
- مطالعه
- جمع‌آوری
- مشغول
- آن‌طور
- متون
- معتبر
- نثر
- خطّی
- جغرافیا
- طب
- تحقیق
- یادداشت‌برداری
- غفلت
واژگان کلیدی
- نقل: بازگو کردن، بیان سخن
- تأخیر: عقب انداختن، درنگ کردن
- رحلت: از این دنیا رفتن، مُردن
- رحمت الله علیها: رحمت خداوند بر او باد
هم‌خانواده
- حافظه: حفظ، محفوظ، حفاظ، محافظت
- رحلت: ارتحال، راحله، راحیل
- تعطیل: معطّل، تعطیلات
- مشرق: شرق، اشراق
- جاودان: جاوید، جاودانه
کلمات متضاد
- مشرق ↔ مغرب
نکات املایی
- علّامه
- پراکنده‌اش
- غیر
- حافظه
- نقل
- تأخیر
- رحلت
- رحمه‌الله‌علیها
- شغل
- تعطیل
- برمی‌خاستم
- چراغ
- مظلومیت
- مقابل ظالمین
- مغرب
واژگان کلیدی
- معاصر: هم‌دوره‌ی ما
- سرشار: پُر
- از پای در آورده بود: به کنایه او را نابود کرد، ناتوان کرد
هم‌خانواده
- لحظه: لحظات، لحاظ
- نذر: نذری، نذورات
نکات املایی
- معاصر
- غروب
- زحمت
- مطالعه
آرایه‌های ادبی
- تشخیصکتاب‌ها خاموش نشسته و تماشا می‌کردند (جان‌بخشی به کتاب‌ها).
- کنایهاز پای درآوردن کنایه از ناتوان کردن و کشتن است.
واژگان کلیدی
- صمیمی: هم‌دل بودن، مهربان بودن
کلمات متضاد
- سستی ↔ نیرومندی
نکات املایی
- صمیمی
- محمّد معین
- سیّد جعفر شهیدی
- لحظاتی
- لحظه
- سستی
- ضعف
- حال عادی
- هنگام
واژگان کلیدی
- دیوان: مجموعه‌ی شعرهای یک شاعر که در یک کتاب چاپ شده است
نکات املایی
- دیوان حافظ
معنی
من درد عشقی را کشیده‌ام که نپرس چقدر سخت بوده؛ تلخی و رنج دوری از معشوق را چشیده‌ام که نپرس.
واژگان کلیدی
- زهر: سم، تلخی آزار
- هجر: دوری، جدایی
هم‌خانواده
- هجر: هجران، مهاجر، هجرت
نکات املایی
- زهر ِهجری
آرایه‌های ادبی
- تشبیههجر و دوری به زهر تشبیه شده است (زهرِ هجر)؛ یعنی دوری مثل زهر تلخ و کشنده است.
- تکرارتکرار عبارت «که مپرس» در پایان مصراع‌ها (ردیف) برای تأکید بر غیرقابل‌وصف بودنِ درد.
معنی
در سراسر جهان گشته‌ام و سرانجام دلبری را برگزیده‌ام که نپرس (چقدر خاص و گران‌بها بوده).
واژگان کلیدی
- برگزیده: انتخاب کرده
نکات املایی
- برگزیده‌ام
معنی
بی تو، در خانه‌ی کوچک و ساده‌ی خودم، رنج‌های زیادی کشیده‌ام که نپرس.
واژگان کلیدی
- کلبه: خانه‌ی کوچک
آرایه‌های ادبی
- تشبیهکلبه‌ی گدایی: شاعر زندگی خود را به کلبه‌ای حقیر و پست مانند گدایان تشبیه کرده تا فروتنی خود را نشان دهد.
معنی
مانند حافظ، که در راه عشق غریب و بی‌کس بود، من هم به مقام و جایگاهی رسیده‌ام که نپرس، آن‌قدر والا و وصف‌ناشدنی است.
واژگان کلیدی
- غریب: ناآشنا، بیگانه
- مقام: جایگاه، مرتبه
هم‌خانواده
- غریب: غرب، غریبانه، غروب، مغرب
نکات املایی
- غریب
- مقام
آرایه‌های ادبی
- تشبیهخود را به حافظ تشبیه کرده است (همچو حافظ)؛ وجه شباهت، غریب بودن در راه عشق است.
نکات املایی
- بیهوش
- آرامگاه
- ابن‌بابویه
آرایه‌های ادبی
- کنایهبه دیدار پروردگار رفتن، کنایه از مُردن و فوت کردن است.
درک مطلب
۱. ارزش و عظمت لغتنامهی دهخدا را با چه کتابی برابر نهاده‌اند؟ چرا؟
با شاهنامه‌ی فردوسی؛ زیرا همان‌طور که فردوسی با سرودن شاهنامه زبان فارسی را از نابودی نجات داد و زنده کرد، دهخدا نیز با تألیف لغتنامه، تمام کلمات و فرهنگ زبان فارسی را ثبت و ضبط کرد و مانع از فراموشی آن‌ها شد. هر دو اثر، ستون‌های اصلی زبان فارسی هستند.
۲. در لغتنامهی دهخدا در جلوی هر کلمه، چه اطلاعاتی آمده است؟
در جلوی هر کلمه، معنای دقیق، موارد کاربرد، طرز تلفظ صحیح و همچنین اشعار و اطلاعات دیگری (مثل شواهد از متون ادبی) درباره‌ی آن کلمه آمده است.
۳. دیدگاه نویسنده نسبت به دهخدا چیست؟ عبارتی از متن بیان کنید که این نظر را نشان دهد.
نویسنده دهخدا را انسانی بزرگ، عاشق وطن، پرتلاش و «بزرگ‌مرد فرهنگ ایران» می‌داند. عبارت متن: «در میان دانشمندان معاصر ایران، باید علّامه دهخدا را بزرگ‌مرد فرهنگ ایران دانست. او سرشار از عشق به فرهنگ وطن بود…»
۴. فکر می‌کنید مصرع‌های «درد عشقی کشیده‌ام که مپرس» و «رنج‌هایی کشیده‌ام که مپرس» به ترتیب به کدام دغدغه‌ی دهخدا و کارهای او اشاره دارد؟
«درد عشقی کشیده‌ام…» اشاره به عشق عمیق او به وطن، زبان فارسی و فرهنگ ایران دارد که انگیزه‌ی اصلی او بود. «رنج‌هایی کشیده‌ام…» اشاره به زحمات طاقت‌فرسا و ۴۰ سال تلاش شبانه‌روزی او برای جمع‌آوری و نوشتن لغتنامه در شرایط سخت دارد.
واژه‌آموزی (ساخت واژه با «نامه»)
یکی از راه‌های واژه‌سازی در فارسی، اضافه کردن پسوند «نامه» به پایان برخی کلمات است. «نامه» معمولاً به معنی نوشته، مکتوب یا کتاب است.
- روز + نامه = روزنامه: نوشته‌ای که هر روز منتشر می‌شود و اخبار روز را دارد.
- کار + نامه = کارنامه: برگه‌ای که نتیجه‌ی کار و تلاش (نمرات) در آن نوشته شده است.
- دعوت + نامه = دعوت‌نامه: نامه‌ای که برای دعوت کردن کسی به جایی فرستاده می‌شود.
- زیارت + نامه = زیارت‌نامه: نوشته یا کتابی که آداب و متن‌های مخصوص زیارت در آن آمده است.
- مثال‌های دیگر: کتاب‌نامه، سفرنامه، زندگی‌نامه، قول‌نامه
دانلود خلاصه‌ی درس
فایل PDF خلاصه‌ی درس رنج‌هایی کشیده‌ام که مپرس فارسی ششم را می‌توانید از لینک زیر دانلود کنید. جزوه‌ی کامل کل کتاب (معنی، آرایه‌های ادبی و نکات همه‌ی درس‌ها) هم در فروشگاه موجود است.
به نظر شما چه چیزی باعث شد دهخدا تا این اندازه برای لغتنامه تلاش کند؟ نظرتان را در بخش دیدگاه‌ها با ما در میان بگذارید!
خیلی عالی بود من راضی هستم
دمتون گرمم
خیلی قشنگ و محتوای کاملی داره
هم کانالتون که داخل شاد هست من دنبال می کنم
و تازه با شما آشنا شدم ار موقعی که خانم معلممون سوالات رو از کانال شما به داخل گروه می فرستاد و من هم اسم کانالتونو از همون جا خانممون گفت و رفتم توش که تمریناتی با شما بگذرونم 🙃☺️
خیلی ممنون
عالی بود مرسی از شما
عالی فقط بسیار عالی