معنی

به نام خدایی که به روح انسان قدرت تفکر و اندیشه بخشید و چراغ دل را با نور روحانی روشن کرد.

واژگان کلیدی

• جان: روح
• فکرت: فکر، اندیشه، تفکر
• برافروخت: روشن کرد

هم‌خانواده

• فکرت: فکر، تفکر، متفکر

کلمات متضاد

• برافروخت ↔ خاموش کرد

آرایه‌های ادبی

• قافیهآموخت و بر افروخت
• تشخیصدر مصرع اول، آموختن که یکی از ویژگی‌های انسان است به جان نسبت داده شده است.
• تشبیهشاعر در مصرع دوم، دل را به چراغ تشبیه کرده است.
• مراعات نظیرچراغ و نور

معنی

به لطف و بخشش خداوند هر دو جهان روشن شد و از عطای او، جسم انسان مثل گلستان شد.

واژگان کلیدی

• فضل: احسان، بخشش
• عالم: جهان، دنیا
• فیض: بخشش، عطا، لطف

هم‌خانواده

• فضل: فاضل، فضیلت، افضل
• فیض: فیاض، مستفیض

کلمات متضاد

• روشن ↔ تاریک

آرایه‌های ادبی

• قافیهروشن و گلشن
• کنایهدر مصرع دوم، خاک آدم کنایه از جسم انسان است.

معنی

همه‌ی جهان را پرتوی از نور خداوند بدان؛ خداوند در جهان است، اما به دلیل بسیار آشکار بودن، پنهان مانده است.

واژگان کلیدی

• جمله: همه، تمام
• فروغ: نور، پرتو
• حق: خداوند

هم‌خانواده

• حق: حقیقت، حقوق، حقانیت

کلمات متضاد

• فروغ ↔ تاریکی
• پیدا ↔ پنهان

آرایه‌های ادبی

• قافیهدان و پنهان
• تضادپیدا و پنهان

معنی

عقل توانایی تحمل نور آن چهره (جلوه‌ی خداوند) را ندارد؛ پس برای دیدن او چشم دیگری (چشم دل) بجوی.

واژگان کلیدی

• خرد: عقل
• تاب: طاقت، توانایی، تحمل
• از بهر: برای

هم‌خانواده

• خرد: خردمند، بی‌خرد

آرایه‌های ادبی

• قافیهجوی و روی
• شخصیت بخشیتاب به خرد نسبت داده شده است.

معنی

هر چه درباره‌ی خداوند، کم یا زیاد گفته‌اند، هر کس از دیده و برداشت خودش نشانی از او داده است.

واژگان کلیدی

• دیده: آنچه دیده شده، چشم

هم‌خانواده

• دیده: دیدن، دیدار، دیدنی

کلمات متضاد

• کم ↔ بیش

آرایه‌های ادبی

• قافیهبیش و خویش
• تضادکم و بیش

معنی

نزد کسی که جانش از نور خدا روشن است، همه‌ی جهان کتاب خداوند بلندمرتبه است.

واژگان کلیدی

• نزد: پیش
• تجلی: پیدا شدن
• تعالی: بلندمرتبه، برتر

هم‌خانواده

• تجلی: جلوه، متجلی
• تعالی: عالی، علو، متعال

آرایه‌های ادبی

• قافیهتجلی و تعالی
• تشبیههمه عالم به کتاب تشبیه شده است؛ همه عالم ← مشبّه، کتاب ← مشبّه‌به