مشاهده کنید

به همراه آموزگارتان ده دقیقه در محیط مدرسه یا اطراف آن به مشاهده‌ی دقیق بپردازید. هدف این است که پرسش را بر اساس مشاهداتتان طرح کنید.

سه پرسش «آیا» و سه پرسش «چرا» بنویسید

بعد از مشاهده، سه پرسش بنویسید که با «آیا» شروع می‌شود و سه پرسش که با «چرا» شروع می‌شود.

نمونه: آیا درخت‌های حیاط مدرسه همه هم‌اندازه‌اند؟ ـ چرا در بعضی نقاط حیاط همیشه سایه است؟

گفت‌وگو کنید

هر کس یکی از پرسش‌هایش را در جای مشخص‌شده روی تابلو یا مقوای نصب‌شده به دیوار می‌نویسد. پرسش‌های «آیا» در یک ستون و پرسش‌های «چرا» در ستون دیگر قرار می‌گیرند. سپس درباره‌ی شباهت‌ها و تفاوت‌های پرسش‌ها گفت‌وگو کنید.

به پرسش‌های «چگونه» فکر کنید

دو نمونه پرسش بنویسید که با «چگونه» یا «چطور» شروع می‌شوند.

نمونه: گیاهان چگونه آب را از خاک جذب می‌کنند؟ ـ سایه‌ی میله‌ی پرچم چطور در طول روز تغییر می‌کند؟

پرسش دقیق، واضح و روشن بیان شده باشد

هر کس با خواندن پرسش بفهمد منظور شما چیست، برای پاسخ دادن به چه چیزهایی باید اطلاعات گردآوری کرد، به چه منابعی مراجعه کرد و چه کارهایی انجام داد.

مثال کتاب: «کدام یک از مناطق آب و هوایی ایران برای کشت پسته مناسب است؟» برای پاسخ باید درباره‌ی شرایط آب و هوا و خاک مناسب پسته و مناطقی از ایران که این شرایط را دارند مطالعه کرد.

روش گردآوری اطلاعات در آن قابل تشخیص باشد

افراد با خواندن پرسش متوجه شوند که برای پاسخ باید نظر دیگران را پرسید، واقعه‌ای را مشاهده کرد یا کتاب، گزارش و مقاله مطالعه کرد.

مثال کتاب: «طی ده سال گذشته جمعیت دانش‌آموزی شهر … به تفکیک (دختر ـ پسر، ابتدایی ـ متوسطه) چه تغییری کرده است؟» روش مناسب، استفاده از منابع چاپی و الکترونیکی مثل گزارش‌های وزارت آموزش و پرورش است.

مثال کتاب: «جهت و اندازه‌ی سایه‌ی میله‌ی پرچم مدرسه‌ی شما در ساعات مختلف روز چه تغییری می‌کند؟» روش مناسب، مشاهده است.

گردآوری اطلاعات در حد توان شما باشد

اگر پرسشی انتخاب کنیم که اطلاعات لازم برای درک مفاهیم آن را نداریم، یا وقت کافی برای انجام آن نداریم، یا پژوهش به هزینه‌هایی نیاز دارد که نمی‌توانیم بپردازیم، این پژوهش در حد توان ما نیست. (از لحاظ زمان اجرا، دسترسی به منابع و دانش و اطلاعات)

به دانستن پاسخ آن علاقه‌مند باشید

اگر پژوهشی انجام دهیم که کنجکاوی و علاقه‌ای به یافتن پاسخ آن نداریم، انرژی و وقت خود را بیهوده صرف کرده‌ایم.

پاسخ آن را از قبل ندانید و به دانستنش نیاز داشته باشید

پژوهش برای حل یک مسئله یا پاسخ به پرسشی است که ذهن پژوهشگر را مشغول کرده است. اگر پاسخ پرسشی را از قبل می‌دانیم، برای پاسخ‌گویی کافی است آن را به دیگران بگوییم و نیازی به مطالعه یا مشاهده نیست. بنابراین چنین پرسشی، پرسش پژوهشی مناسب نیست.