نگارش ششم درس نهم: رنجهایی کشیدهام که مپرس
در این صفحه نگارش ششم درس نهم را فقط با جوابنامه نمیبینید؛ نکات املایی، همخانوادهها، واژهسازی با «نامه»، ترتیب الفبایی، نوشتن دربارهٔ نامآوران، مقایسه، توضیح ضربالمثل «کار نیکو کردن از پر کردن است»، نمونهنوشته و چکلیست خودارزیابی را هم میخوانید تا بتوانید خودتان بهتر بنویسید.
در این درس چه یاد میگیریم؟
- املااملای واژههای دارای صدای «ز»، همخانوادهها و واژههای ساختهشده با «نامه»
- نگارشمرتب کردن واژهها به ترتیب الفبا و نوشتن دربارهٔ یک نامآور
- کارگاهمقایسه و توضیح ضربالمثل
املا و واژهآموزی
۱) واژههایی با صدای «ز»
صدای «ز» را در فارسی با چهار حرف مینویسیم: ز، ذ، ض، ظ. باید از متن درس واژههایی را که یکی از این چهار حرف را دارند پیدا کنید و بنویسید. این جدول به شما کمک میکند:
- زپرکاربردترین؛ مثل زمان، روز، زمین
- ذمثل ذهن، ذخیره، لذت
- ضمثل ضرورت، حاضر، فضایل
- ظمثل ظرف، حفظ، ناظم
برای املای درست از همخانوادهها کمک بگیرید. مثلاً «حفظ» و «حافظ» هر دو «ظ» دارند و «لذت» و «لذیذ» هر دو «ذ».
۲) قرار دادن واژهها در جدول همخانواده
در این تمرین باید واژهها را در گروههای همخانواده قرار بدهید. نمونهٔ کتاب «مدارس» و «مدرسه» است که هر دو از ریشهٔ «درس» هستند. برای پیدا کردن همخانوادهها، حرفهای اصلی واژه را جدا کنید:
- د، ر، سمدرسه، مدارس، درس، تدریس، مدرس
- ف، ص، لفصل، فصول، تفصیل، مفصل
- ک، ت، بکتاب، کتب، مکتب، کتابت، مکتوب
- ف، ض، لفضل، فضیلت، فضایل، فاضل
۳) واژهسازی با «نامه»
واژهٔ «نامه» در پایان بعضی واژهها میآید و واژهٔ تازه میسازد. جدول کتاب به شکل «واژهٔ جدید = بخش اول + نامه» است. چند نمونه:
- واژهنامهواژه + نامه
- لغتنامهلغت + نامه
- زندگینامهزندگی + نامه
- سفرنامهسفر + نامه
- کتابنامهکتاب + نامه
«لغتنامه» نام کتاب بزرگ علیاکبر دهخداست.
نگارش
۱) ادامهٔ متن تا سه سطر
برای ادامهدادن یک متن، اول جملهٔ آخر را بخوانید و ببینید چه چیزی را شروع کرده است. بعد این سه پرسش را از خودتان بپرسید: چه اتفاقی میافتد؟ چه احساسی دارم؟ چه نتیجهای میگیرم؟ جملهٔ اول را با «و»، «اما» یا «بنابراین» به جملهٔ بعدی وصل کنید.
نمونه (با آغازی دیگر)
آغاز: روزی که برای اولین بار کتاب لغتنامه را در کتابخانه دیدم، حیرت کردم.
ادامه: کتاب آنقدر بزرگ و قطور بود که فکر کردم نویسندهاش چقدر زحمت کشیده است. پرسیدم کسی که چنین کتابی نوشته چه میخواسته؟ فهمیدم میخواسته همهٔ واژههای فارسی را برای ما نگه دارد و به یادگار بگذارد.
۲) مرتب کردن واژهها به ترتیب الفبا و نوشتن دربارهٔ یک نامآور
اول واژهها را به ترتیب الفبای فارسی مرتب کنید (ا، ب، پ، ت، ث، ج، چ، ح، خ، د، ذ، ر، ز، ژ، س، ش، ص، ض، ط، ظ، ع، غ، ف، ق، ک، گ، ل، م، ن، و، ه، ی). بعد با کمک آنها دربارهٔ نامآوری که میشناسید یک بند بنویسید. نمونه با چند واژهٔ درس:
- ۱ایثار
- ۲پایداری
- ۳تحقیق
- ۴جمعآوری
- ۵یادگار
نمونهٔ بند دربارهٔ دهخدا
علیاکبر دهخدا یکی از نامآوران ایران است. او با پایداری و ایثار سالهای بسیاری از عمرش را صرف تحقیق و جمعآوری واژههای فارسی کرد. حاصل کار او، کتاب بزرگ «لغتنامه» است که امروز یادگار گرانبهایی برای ما محسوب میشود. دهخدا نشان داد که با تلاش و پشتکار میتوان کارهای بزرگ انجام داد.
کارگاه نویسندگی
۱) مقایسه
یکی از راههای تمرین در نوشتن، مقایسه است. مقایسه یعنی بیان تفاوتها و شباهتهای دو چیز. برای مقایسهٔ دو چیز این کارها را بکنید:
- ۱دو چیز را کنار هم بگذارید و ویژگیهای هر کدام را بنویسید.
- ۲شباهتها را در یک بند بنویسید.
- ۳تفاوتها را در بند دوم بنویسید و از واژههایی مثل «اما»، «در حالی که» و «برخلاف» کمک بگیرید.
۲) مقایسهٔ دهخدا با یکی از نامآوران پایهٔ پنجم
کتاب میخواهد دهخدا را با نامآوری که در پایهٔ پنجم شناختید مقایسه کنید و شباهت و تفاوتشان را در دو بند بنویسید. نمونه با ابوعلی سینا (هر نامآور دیگری را هم میتوانید انتخاب کنید):
نمونه: دهخدا و ابوعلی سینا هر دو دانشمندانی بزرگ بودند که برای کشورشان افتخار آفریدند. هر دو سالهای زیادی را برای نوشتن کتابهایی ارزشمند صرف کردند و کتابهایشان هنوز مورد استفاده است.
اما این دو نفر در چند چیز با هم فرق دارند. ابوعلی سینا در پزشکی و فلسفه کار میکرد و کتابی مثل «قانون» را نوشت، در حالی که دهخدا در زبان و ادبیات فارسی کار کرد و «لغتنامه» را پدید آورد. ابوعلی سینا هزار سال پیش زندگی میکرد، اما دهخدا از نامآوران نزدیک به روزگار ماست.
۳) ضربالمثل «کار نیکو کردن از پر کردن است»
در توضیح ضربالمثل سه کار بکنید: معنی سادهاش را بگویید، مثالی بزنید و نتیجه بگیرید.
نمونه: این ضربالمثل میگوید کاری را که انجام میدهیم باید درست و با دقت انجام دهیم، نه اینکه فقط آن را تمام کنیم. مثلاً دانشآموزی که تکلیفش را با دقت و تمیز مینویسد، بهتر از کسی است که سریع و شلخته آن را فقط تمام میکند. پس هر کاری را باید با دقت و کیفیت خوب انجام داد.
متن غلط، متن درست: ویرایش را یاد بگیرید
پیش از ویرایش: دهخدا خیلی کار کرد. اون یه کتاب نوشت. بعد همه دوسش دارن.
پس از ویرایش: دهخدا سالها با پشتکار کار کرد و کتاب بزرگ «لغتنامه» را نوشت. به همین دلیل همه او را دوست دارند و به او احترام میگذارند.
- واژههای گفتاری («اون، یه، دوسش، دارن») به نوشتاری تبدیل شد.
- «خیلی» با «سالها با پشتکار» جایگزین شد تا نوشته دقیقتر شود.
- «بعد» با «به همین دلیل» عوض شد تا ارتباط علت و نتیجه روشن باشد.
بانک واژه برای نوشتن بهتر
- نامآور: مشهور، سرشناس
- ایثار: ازخودگذشتگی
- پایداری: استقامت، پشتکار
- تحقیق: پژوهش، بررسی
- یادگار: میراث، اثر ماندگار
چکلیست خودارزیابی
- واژهها را به ترتیب الفبا مرتب کردهام؟
- در مقایسه، هم شباهتها و هم تفاوتها را نوشتهام؟
- در توضیح ضربالمثل معنی، مثال و نتیجه را آوردهام؟
- واژهٔ گفتاری یا شکسته در نوشتهام مانده است؟
- نوشتهام را یک بار از اول تا آخر بلند خواندهام؟
تمرین بیشتر
- پنج واژهٔ دلخواه را به ترتیب الفبا مرتب کنید و با آنها یک بند دربارهٔ یک نامآور بنویسید.
- برای واژههای «علم»، «ذکر» و «حفظ» دو همخانواده بنویسید.
- سه واژهٔ جدید با «نامه» بسازید و در جمله به کار ببرید.
- دو دانشمند یا شاعر مورد علاقهتان را در دو بند با هم مقایسه کنید.
دانلود خلاصهی درس
فایل PDF نگارش ششم درس نهم (رنجهایی کشیدهام که مپرس) را میتوانید از لینک زیر دانلود کنید. جزوهٔ کامل نگارش ششم و محتوای آمادهٔ همهٔ درسهای پایهٔ ششم هم در فروشگاه موجود است.


به نظر شما کدام نامآور ایرانی برای دانشآموزان الگوی بهتری است و چرا؟ نظرتان را در بخش دیدگاهها با ما در میان بگذارید!