انشا جانشینسازی پروانه: ۳ نمونهی آماده با آرایهی تشبیه و تضاد (کوتاه، متوسط و ادبی)
اگر یک روز پروانه بودی، دنیا را چطور میدیدی؟
انشای جانشینسازی یعنی خودمان را جای شخص یا موجودی دیگر بگذاریم و دنیا را از چشم او ببینیم. در این مطلب سه نمونه انشا با موضوع «جانشینسازی پروانه» گذاشتهایم، همراه با نشاندادن آرایهها (تشبیه، استعاره، تضاد، کنایه) و الگوی گامبهگام نوشتن.
خلاصه در یک نگاه
- در جانشینسازی، نویسنده خودش را جای پروانه میگذارد و میگوید «من اگر پروانه بودم…» یا «خودم را جای پروانه تصور کردم…».
- مسیر زندگی پروانه را دنبال کنید: کرم کوچک ← پیله ← بیرون آمدن ← پرواز.
- تضادها انشا را زیبا میکنند: تاریکی و روشنایی، خزیدن و پرواز، تنگی و آزادی.
- یک جرقهی واقعی (مثلاً یک گردش علمی یا تابلوی پروانه) به انشا طبیعیبودن میدهد.
- پایان انشا را با یک درس زندگی ببندید: صبر و امید.
جانشینسازی چیست؟
جانشینسازی یعنی خود را به جای دیگری (آدم، حیوان یا شیء) بگذاریم و احساس، دیدن و فکر او را بنویسیم. مثلاً: «خودم را جای پروانه گذاشتم و از پیله بیرون آمدم.» تفاوتش با «انشا از زبان شیء» این است که نویسنده معمولاً از خودش شروع میکند و بعد وارد نقش میشود.
الگوی نوشتن انشا جانشینسازی پروانه
| بخش | چه بنویسیم؟ | طول پیشنهادی |
|---|---|---|
| مقدمه | دلیل علاقه به دیدن دنیا از چشم پروانه و تصمیم برای جانشینشدن | ۲ تا ۳ جمله |
| بدنهی ۱: جرقهی ایده | خاطرهی گردش علمی، موزه و دیدن تابلوی پروانهها | یک پاراگراف |
| بدنهی ۲: در پیله | کرم کوچک، پیلهی تاریک، صبر و بیرونآمدن به سوی روشنایی | یک پاراگراف |
| بدنهی ۳: پرواز | اولین پرواز، نشستن روی گلها، و جایگاه نهایی در تابلو | یک پاراگراف |
| نتیجهگیری | درسی که از پروانه گرفتیم: صبر، امید و پایان شب تار | ۲ تا ۳ جمله |
نمونهی ۱: انشای کوتاه جانشینسازی پروانه (مناسب پایههای ابتدایی)
اگر من پروانه بودم
آرایهی این انشا: تضاد (تاریکی و روشنایی، خزیدن و پرواز)
به نام خداوند بخشنده و مهربان
تا به حال دنیا را از چشم یک پروانه ندیده بودم. دلم میخواست یک بار خودم را جای او بگذارم و ببینم چه حسی دارد.
خودم را کرمی کوچک تصور کردم که دور خودش پیله میتند. در پیلهی تاریک صبر کردم تا بزرگ شدم. وقتی بیرون آمدم، اولین چیزی که دیدم روشنایی بود. میخواستم مثل قبل روی زمین بخزم، اما دو بال رنگی داشتم و میتوانستم پرواز کنم!
روی گلها نشستم و شهد شیرینشان را خوردم. چقدر زندگی قشنگ بود.
پروانه به من یاد داد که صبر کردن در تاریکی، آخرش به پرواز میرسد.
نمونهی ۲: انشای متوسط با ساختار کامل و آرایهها (مناسب پایههای ششم تا هشتم)
از پیله تا پرواز
آرایههای این انشا: تشبیه، تضاد، کنایه (داخل پرانتز مشخص شدهاند)
به نام خداوند بخشنده و مهربان
مقدمه. همیشه دنیا را از چشم خودم دیده بودم و تا آن روز فکر نکرده بودم دنیا از چشم یک پروانه چه شکلی است. دلم خواست این حس را تجربه کنم و خودم را یک پروانه تصور کنم.
جرقهی ایده. این فکر در یکی از روزهای زیبای پاییز، در گردش علمی به ذهنم رسید. آن زمان کلاس ششم بودم و با دوستانم به موزهی علوم و طبیعت رفتیم. گوزن، شیر، کفتار، روباه و پرندهها و حشرههای زیادی دیدم. ناگهان چشمم به تابلویی افتاد که با پروانههای ریز و درشت ساخته شده بود. جلو که رفتم از تعجب خشکم زد (کنایه: بسیار شگفتزده شدم).
در پیله. خودم را جای یکی از آن پروانهها گذاشتم. روزی کرمی کوچک بودم و دور خودم پیلهای تنیدم. پیله مثل خانهای تاریک و ساکت بود (تشبیه: پیله به خانه). آنقدر در آن ماندم که کمکم احساس کردم برایم تنگ شده و به هوای تازه نیاز دارم. آرام از پیله بیرون آمدم و اولین چیزی که دیدم روشنایی بود (تضاد: تاریکی و روشنایی).
پرواز. هرچه بیشتر بیرون میآمدم، حالم بهتر میشد. خواستم مثل قبل بخزم، ولی دیدم بدنم دیگر مثل سابق نیست؛ دو بال زیبا و رنگارنگ داشتم! حالا میتوانستم پرواز کنم و به هرجا بخواهم بروم. اولین پروازم هیجانانگیز بود: زمینی رنگارنگ، هوایی دلپذیر. روی گلها مینشستم و از شهدشان میخوردم. زندگیام با گذشتهام زمین تا آسمان فرق کرده بود (کنایه: تفاوت بسیار زیاد).
آرزویم این بود که بیهوده از این دنیا نروم. آرزویم برآورده شد: پس از مرگ، مرا در تابلویی زیبا کنار دوستانم قرار دادند و حالا مردم ساعتها محو تماشای زیبایی من میشوند. من پاداش صبرم را گرفته بودم؛ از خزیدن روی زمین به اوج آسمان رسیده بودم.
ناگهان دست معلم روی شانهام نشست و صدایم زد. به دنیای خودم برگشتم و از پروانهی داخل قاب خداحافظی کردم.
نتیجهگیری. زندگی پروانه پر از درس است. او به ما میآموزد که پایان شب سیه، سپید است.
نمونهی ۳: انشای ادبی جانشینسازی پروانه (مناسب پایههای بالاتر)
پروانهای که صبر را آموخت
آرایههای این انشا: تشبیه، استعاره، تضاد، کنایه
به نام خداوند بخشنده و مهربان
مقدمه. تا آن روز، دنیا را فقط از پشت چشمهای خودم دیده بودم. اما آن روز دلم هوای دیدن دنیا را از بالای گلها کرد؛ هوای پروانهای را که با دو بال کوچک، آسمان را اندازه میگیرد.
پاراگراف اول. همهچیز از گردشی علمی شروع شد، در یکی از آن روزهای طلایی پاییز که حیاط مدرسه از هیاهوی بچهها پر بود. به موزهی علوم و طبیعت رسیدیم و از جلوی گوزن و شیر و کفتار و روباه و انبوهی پرنده و حشره گذشتم، تا اینکه تابلویی نگاهم را قفل کرد. پروانههای ریز و درشت آنجا کنار هم نشسته بودند، انگار باغی بیخزان در قاب. از تعجب خشکم زد (کنایه).
پاراگراف دوم. چشم بستم و خودم را جای یکی از آنها گذاشتم. کرمی کوچک بودم که دور خود پیلهای از تنهایی تنید. پیله، شبی بود که صبح نداشت (استعاره: پیله به شب). اما میدانستم هر شبی پایانی دارد. آنقدر ماندم تا پیله بر من تنگ آمد و دلم هوای نفسی تازه کرد. آرام از دل تاریکی بیرون آمدم و نخستین چیزی که در چشمانم نشست، روشنایی بود (تضاد: تاریکی و روشنایی).
پاراگراف سوم. میخواستم مثل همیشه بخزم، ولی بدنم دیگر آن بدن نبود. دو بال رنگارنگ مثل دو برگ گل (تشبیه) بر دوشم نشسته بود. اولین پرواز را هرگز فراموش نمیکنم: زمین پر از رنگ، هوا نرم و دلپذیر. هرجا دلم میخواست میرفتم و بر گلها مینشستم و شهدشان را میچشیدم. زندگیام آسمان تا زمین با گذشته فرق داشت (کنایه).
میدانستم نمیخواهم بینشان از این دنیا بروم. و آرزویم برآورده شد: مرا پس از مرگ، در تابلویی کنار همنوعانم جا دادند و حالا مردم ساعتها محو تماشای مناند. پاداش صبرم را گرفته بودم؛ از خزیدن بر خاک تا پریدن در اوج آسمان، از تاریکی پیله تا روشنایی بیکران.
ناگهان دست معلم بر شانهام نشست و صدایم زد. به خود آمدم و از پروانهی درون قاب خداحافظی کردم؛ اما چیزی از او با من ماند.
نتیجهگیری. زندگی پروانه معلمی خاموش است که به ما میآموزد پایان شب سیه، سپید است. هر کس بتواند در تاریکی صبر کند، روزی بالی برای پریدن خواهد یافت.
چه چیزی انشا را بهتر میکند؟
- خاطرهی واقعی بیاورید: گردش علمی یا دیدن یک تابلو، جانشینسازی را باورپذیر میکند.
- مراحل را به ترتیب بنویسید: کرم، پیله، بیرونآمدن، پرواز.
- با تضاد بازی کنید: تاریکی و روشنایی، زمین و آسمان، خزیدن و پریدن.
- حسها را توصیف کنید: تنگی پیله، دیدن نخستین نور، لذت پرواز.
- برگشت به واقعیت: صدا زدن معلم، پایان خوبی برای خروج از نقش است.
- درس زندگی: پایان انشا باید بگوید پروانه چه چیزی به ما آموخت.
آرایههایی که میتوان استفاده کرد
| آرایه | معنی | مثال برای پروانه |
|---|---|---|
| تشبیه | مانند کردن چیزی به چیز دیگر | بالهایم مثل برگ گل بود |
| استعاره | تشبیهی که فقط یک طرفش گفته میشود | پیله، شبی بیصبح بود |
| تضاد | آوردن دو واژهی متضاد کنار هم | تاریکی پیله و روشنایی بیرون |
| کنایه | گفتن چیزی با معنای دیگر | از تعجب خشکم زد |
جملههای آماده برای مقدمه و نتیجه
برای شروع
- تا به حال دنیا را از چشم یک پروانه ندیده بودم و دلم میخواست این حس را تجربه کنم.
- چشمهایم را بستم و خودم را جای یک پروانهی کوچک گذاشتم.
- اگر یک روز پروانه بودم، اولین کارم دیدن دنیا از بالای گلها بود.
برای پایان
- پروانه به ما میآموزد که پایان شب سیه، سپید است.
- هر کس در تاریکی صبر کند، روزی بالی برای پرواز پیدا میکند.
- زندگی پروانه درسی است برای همهی ما: صبر، امید و تلاش.
نکتههای نگارشی انشا
- با «به نام خداوند بخشنده و مهربان» شروع کنید و عنوان را در سطر اول بنویسید.
- سر هر پاراگراف کمی تورفتگی بگذارید.
- آرایهها را پیش از تحویل در پرانتز مشخص کنید اگر معلم خواسته باشد.
- انشا را یک بار با صدای بلند بخوانید تا غلطها پیدا شود.
دربارهی این مقاله
نمونهها برای تمرین و الگوگیری نوشته شدهاند؛ بهتر است دانشآموزان با تجربه و کلمههای خودشان آنها را بازنویسی کنند.


اگر تو یک روز پروانه میشدی، اولین جایی که پرواز میکردی کجا بود؟ جوابات را در بخش نظرات بنویس 👇