معنی درس شهید تندگویان فارسی ششم
در این صفحه درس «بخوان و بیندیش: شهید تندگویان» فارسی ششم را بخش‌به‌بخش می‌خوانیم و برای هر بخش واژگان کلیدی، هم‌خانواده، متضاد و نکات املایی را مرور می‌کنیم؛ برای دو بیت شعر پایان درس هم معنی و آرایه‌های ادبی آمده است.
محمّدجواد تندگویان در خرداد ماه سال ۱۳۲۹ در جنوب شهر تهران به دنیا آمد. محیط خانه، او را از همان دوران کودکی با اسلام و قرآن و درس محبّت به خاندان پیامبر آشنا کرد. زینت خانه‌شان کتاب بود. پدرش کتاب‌ها را با صدای بلند می‌خواند و او آنچه را می‌شنید در حافظه‌ی خود، نگه می‌داشت و برای دوستانش بازگو می‌کرد.
واژگان کلیدی
- زینت: زیور، آرایش، زیبایی
- اُسرا: اسیران، جمع اسیر
هم‌خانواده
- اسارت: اسیر
- مناطق: منطقه
کلمات متضاد
- اسیر ↔ آزاد
نکات املایی
- جبهه‌ها
- اسارت
- محمّدجواد
- زینت
- حافظه‌ی
واژگان کلیدی
- ساعی: تلاش‌گر، سعی‌کننده، کوشا
- تأمین می‌کرد: فراهم می‌کرد
- اقدامات: کارها، جمع اقدام
- متدین: دین‌دار
هم‌خانواده
- اقدامات: اقدام، قدم
- متدیّن: دین، دیانت
کلمات متضاد
- ساعی ↔ تنبل
- متدیّن ↔ بی‌دین
نکات املایی
- ساعی
- تأمین
- اقدامات
- هیئت‌های
- متدیّن
- خانی‌آباد
در دانشکده‌ی نفت آبادان در کنار تحصیل علم، دانشجویان را با حقایق اسلام آشنا و به مبارزه با حکومت شاه تشویق می‌کرد. پس از پایان دانشکده، در دوره‌ی سربازی، به جرم انتشار اعلامیه‌ی رهبر محبوب خود، امام خمینی (قُدِّسَ سِرُّهُ) که در آن زمان در کشور عراق در تبعید به‌سر می‌برد، دستگیر شد و به زندان افتاد.
واژگان کلیدی
- جرم: گناه
هم‌خانواده
- جلسات: جلسه
- انتشار: نشر، ناشر
نکات املایی
- جهان پهلوان
- پالایش
- حقایق
- قُدِّسَ سِرُّهُ
- تبعید
شهید تندگویان، پس از پیروزی انقلاب اسلامی، مدیر شرکت ملّی مناطق نفت‌خیز جنوب شد و پس از چندی به‌عنوان وزیر نفت در دولت جمهوری اسلامی ایران انتخاب گردید.
واژگان کلیدی
- قیام: به‌پا خاستن
- تحقّق: برآورده شدن
- مناطق: جمع منطقه
هم‌خانواده
- تحقق: حقیقت، محقق
- مناطق: منطقه
نکات املایی
- تحمّل
- مطالعات
- تحقّق
- به‌پاخاسته‌ی
واژگان کلیدی
- آسیب: صدمه، زیان
- جنگ تحمیلی: جنگ عراق علیه ایران که ۸ سال طول کشید
- مقابله: رویارویی
هم‌خانواده
- انتقال: منتقل، نقل، ناقل
کلمات متضاد
- آسیب ↔ سالم ماندن
نکات املایی
- پالایشگاه
- مرتّباً
- صحنه‌های
- معاونان
- اسارت
- بغداد
جنگ تحمیلی پس از هشت سال، با فداکاری و دفاع دلیرانه‌ی مردم ایران پایان یافت و مبادله‌ی اسیران آغاز شد. اسیران جنگی که در زندان‌های صدام گرفتار بودند، به میهن بازگشتند و مردم قدرشناس ایران به‌گرمی از آنان استقبال کردند. این رزمندگان فداکار را به پاس ایثار و استقامتشان «آزادگان» نامیدند؛ امّا از تندگویان دلاور، خبری نشد.
واژگان کلیدی
- دژخیمان: جلادان، شکنجه‌گران (جمع دژخیم)
- استقامت: ایستادگی، مقاومت
- آزادگان: لقب اسیران ایرانی بازگشته به میهن
هم‌خانواده
- استقامت: مقاومت، قیام
کلمات متضاد
- آزادگان ↔ اُسرا
نکات املایی
- تلاوت
- دژخیمان
- صدّام
- دلیرانه
- مبادله‌ی
- قدرشناس
- استقامتشان
آرایه‌های ادبی
- تشبیهایستادگی تندگویان به کوه تشبیه شده است (مانند کوهی استوار).
واژگان کلیدی
- ناگوار: ناخوشایند
- ناکام: نرسیده به مقصود و هدف
نکات املایی
- مدّعیان
- دروغین
- حقوق بشر
- غریبانه
نکات املایی
- عاقبت
- یوسف گم‌گشته
- پیکر
آرایه‌های ادبی
- تلمیحاشاره به داستان حضرت یوسف (ع) و بازگشت او («یوسف گم‌گشته»).
- تشبیهشهید تندگویان به یوسف گم‌گشته تشبیه شده است.
معنی
ای دل، آیا آن عاشقان (شهیدان راه حق) را دیدی؟ در صدا و فریاد آنها، یک دنیا احساس آزادی و رهایی بود.
واژگان کلیدی
- جهانی: یک دنیا، مقدار زیاد
نکات املایی
- عاشقان
- آوازشان
آرایه‌های ادبی
- تشخیصمخاطب قرار دادن دل، انگار دل انسانی است که می‌شنود.
- اغراق«جهانی رهایی» اغراق است برای نشان دادن عظمت و بزرگی حس آزادی‌خواهی آنان.
- تضادمفهوم رهایی در برابر مفهوم اسارت (که در بیت بعد می‌آید) تضاد معنایی دارد.
معنی
حتی در زندان و اسارت هم، قفس از شوق و اشتیاق پرواز (آزادی) آنان شرمنده و خجالت‌زده بود.
واژگان کلیدی
- شرمگین: خجالت‌زده
- در بند: در زندان، اسیر
نکات املایی
- شرمگین
- شکوفاییِ
آرایه‌های ادبی
- تشخیصقفس شرمگین بود؛ شرمگین بودن صفت انسان است که به قفس نسبت داده شده.
- استعارهقفس استعاره از زندان و محدودیت‌های مادی است.
- استعارهپرواز استعاره از شهادت یا آزادی معنوی روح است.
درک و دریافت
۱. به نظر شما، چرا اسیران جنگی در دوران دفاع مقدّس، «آزاده یا آزادگان» نامیده شده‌اند؟
زیرا آنها اگرچه جسمشان در دست دشمن و پشت میله‌های زندان اسیر بود، اما روح، فکر و عقیده‌شان هرگز تسلیم دشمن نشد. آنها با حفظ ایمان و مقاومت خود، آزادی معنوی خود را حفظ کردند و نشان دادند که روحی بزرگ و «آزاده» دارند که هیچ بندی نمی‌تواند آن را به زنجیر بکشد.
۲. در این متن به کدام‌یک از داستان‌های قرآنی اشاره شده است؟ ارتباط آن را با این متن، توضیح دهید.
به داستان حضرت یوسف (ع) اشاره شده است. در قرآن آمده که یوسف (ع) سال‌ها از پدرش یعقوب دور ماند و سختی‌های زندان را تحمل کرد، اما سرانجام بازگشت. در این متن، شهید تندگویان به «یوسف گم‌گشته» تشبیه شده است؛ زیرا او نیز سال‌ها دور از وطن و خانواده در زندان‌های عراق بود و سرانجام پیکر پاکش پس از سال‌ها انتظار به آغوش میهن بازگشت.
۳. مستند «شهید تندگویان» را که در رمزینه‌ی این درس آمده ببینید، سپس درباره‌ی آن گفت‌وگو کنید.
این فعالیت مشاهده‌ای است؛ دانش‌آموزان پس از دیدن فیلم، درباره‌ی ویژگی‌های برجسته‌ی شهید مانند صبر، استقامت، رهبری در اسارت و مظلومیت او گفت‌وگو می‌کنند.
دانلود خلاصه‌ی درس
فایل PDF خلاصه‌ی درس شهید تندگویان فارسی ششم را می‌توانید از لینک زیر دانلود کنید. جزوه‌ی کامل کل کتاب (معنی، آرایه‌های ادبی و نکات همه‌ی درس‌ها) هم در فروشگاه موجود است.
چه بخشی از زندگی شهید تندگویان برایتان الهام‌بخش‌تر بود؟ نظرتان را در بخش دیدگاه‌ها با ما در میان بگذارید!