نگارش ششم درس چهاردهم: راز زندگی
در این صفحه نگارش ششم درس چهاردهم را فقط با جوابنامه نمیبینید؛ نکات املایی و دانش ادبی، آموزش مناظره، مبالغه و جانبخشی، روش توصیف تصویر، خلاصهنویسی، کاربرد «اگر» و واژههای پیوند، نمونهنوشته و چکلیست خودارزیابی را هم میخوانید تا بتوانید خودتان بهتر بنویسید.
در این درس چه یاد میگیریم؟
- املاتفاوت «گُل» و «گِل»، مناظره و مبالغه
- نگارشجانبخشی، توصیف تصویر و نوشتن گفتوگوی خیالی
- کارگاهخلاصهنویسی
- درک متنکاربرد «اگر» و واژههای «ولی، اما، و، زیرا، چون»
املا و دانش ادبی
۱) جملههایی با واژهٔ «گل»
در این تمرین باید از متن درس جملههایی را که واژهٔ «گل» در آنها آمده بنویسید. روش کار:
- ۱متن درس را از اول بخوانید و هر جا «گل» دیدید، زیر آن را خط بکشید.
- ۲جملهٔ کامل را عیناً و بدون تغییر بنویسید.
- ۳املای جمله را با کتاب مقایسه کنید.
نکتهٔ املایی: «گُل» (شکوفه) و «گِل» (خاک نرم و خیس) در نوشتن یکساناند و فقط در خواندن فرق دارند. معنی جمله به شما میگوید کدام مقصود است؛ مثلاً «گل سرخ» و «گل کوزهگری».
۲) مناظره
مناظره گفتوگوی دو طرف (دو انسان یا دو چیز) است که هر کدام از خودش دفاع میکند و برتریاش را نشان میدهد. در ادبیات فارسی مناظرههای زیبایی سروده شده است، مثل مناظرههای اسدی طوسی میان شب و روز یا آسمان و زمین. برای نوشتن یک مناظرهٔ کوتاه این سه کار را بکنید:
- ۱دو طرف گفتوگو را انتخاب کنید (مثلاً خورشید و ماه).
- ۲هر طرف دو دلیل برای برتری خودش بیاورد.
- ۳در پایان نتیجهگیری کنید که هر دو لازماند.
نمونه (مناظرهٔ خورشید و ماه): خورشید گفت: «من روشنایی و گرما به همه میدهم.» ماه جواب داد: «من در تاریکی راه مسافران را نشان میدهم.» خورشید گفت: «بیمن گیاهان نمیرویند.» ماه گفت: «بیمن شب آرامش ندارد.» در پایان هر دو فهمیدند که زندگی به هر دوی آنها نیاز دارد.
۳) مبالغه
مبالغه یعنی چیزی را بسیار بزرگتر، بیشتر یا کوچکتر از آنچه هست نشان دادن. چند نمونه:
- صد بار به تو گفتهام که دیر نکن.
- آنقدر خندیدم که رودهبر شدم.
- رستم با یک ضربه، کوه را از جا کند.
در این تمرین کتاب میخواهد دو نمونه مناظره و دو نمونه مبالغه از درسهایی که تاکنون خواندهاید بنویسید. درسهای قبلی (مثل هفت خان رستم) را ورق بزنید و جملهای را که در آن چیزی غیرواقعی بزرگ شده است پیدا کنید. برای مناظره هم گفتوگوهایی را پیدا کنید که در آنها هر طرف از خود دفاع میکند.
نگارش
۱) جانبخشی
جانبخشی یعنی کارها و حالتهای انسان (حرف زدن، خندیدن، گریه کردن، رقصیدن و ...) را به اشیا، حیوانها و پدیدههای طبیعت نسبت بدهیم. با جانبخشی، نوشتهمان زندهتر و زیباتر میشود. برای هر واژه یک جمله مینویسیم:
- باغچهباغچه با گلهای رنگارنگش به من لبخند زد.
- پنجرهپنجره چشم بزرگش را به باران دوخته بود.
- چمنزارچمنزار زیر نوازش باد، آرام میرقصید.
۲) توصیف تصویر با جانبخشی
تصویر را با دقت نگاه کنید و ببینید چه چیزهایی در آن است: چه رنگهایی دارد؟ چه موجودهایی در آن هستند؟ چه حالتی دارد؟ بعد در یک بند آن را توصیف کنید و برای زیباتر شدن توصیف، به چند چیز جان ببخشید.
نمونهٔ توصیف یک باغ پرگل: صبح زود است و باغ تازه از خواب بیدار شده است. گلهای سرخ و زرد سرشان را بالا گرفتهاند و به آفتاب سلام میکنند. نسیم از لابهلای شاخهها میگذرد و برگها را نوازش میکند. چشمهٔ کوچک وسط باغ هم با صدای شرشر برایشان لالایی میخواند. همهجا بوی خوش بهار پیچیده است.
۳) گفتوگوی خیالی بلبل و گل
تصور کنید در یک باغ پرگل ایستادهاید و صدای چهچهٔ بلبل هم به گوش میرسد. گفتوگویی خیالی میان بلبل و گل را در یک بند بنویسید. نکتهٔ مهم این است که حرف هر کدام را داخل گیومه و بعد از «گفت» با دو نقطه بنویسید.
نمونه: بلبل بر شاخهٔ درخت نشست و به گل سرخ گفت: «ای گل زیبا، چرا هر روز صبح اینقدر دلپذیر میخندی؟» گل با ناز سرش را تکان داد و گفت: «چون آفتاب و باران به من محبت میکنند و تو هم هر صبح برایم آواز میخوانی.» بلبل خندید و گفت: «پس راز شادی، دوست داشتن است.» گل جواب داد: «بله، هر که دوست بدارد، شاد میشود.»
کارگاه نویسندگی
خلاصهنویسی
خلاصهنویسی یکی از راههای کسب مهارت در نویسندگی است. در خلاصهنویسی باید مطالب عمده و اصلی متن را بنویسیم و از جزئیات چشم بپوشیم. این کارها کمک میکند:
- ۱متن را دو بار بخوانید.
- ۲مهمترین اتفاقها یا نکتهها را با مداد علامت بزنید.
- ۳با واژههای خودتان آنها را در یک بند کوتاه بنویسید.
- ۴مثالها، توضیحهای اضافه و گفتوگوها را حذف کنید.
در این بخش باید حکایت «محبت» را در یک بند خلاصه کنید؛ پس از خواندن حکایت، بپرسید چه کسی، چه کاری کرد و پیام آن چه بود. برای تمرین دوم هم آخرین داستانی را که خواندهاید خلاصه کنید.
نمونهٔ خلاصه (با داستان خرگوش و لاکپشت)
خرگوش به لاکپشت میخندید که کند راه میرود. لاکپشت پیشنهاد مسابقه داد. خرگوش با خیال راحت وسط راه خوابید، اما لاکپشت بیتوقف ادامه داد و اول به پایان مسیر رسید. این داستان نشان میدهد غرور باعث شکست میشود و پشتکار به پیروزی میرسد.
درک متن
الف) واژهٔ «اگر»
جملههای زیر را بخوانید:
- اگر تلاش کنی، موفق میشوی.
- اگر دریاقلی در آن شب سرنوشتساز دچار ترس و تردید میشد، خدا میدانست چه اتفاقات ناگواری میافتاد.
واژهٔ «اگر» معمولاً مفهوم شرط و تردید را بیان میکند؛ یعنی چیزی به چیز دیگر بستگی دارد.
ب) نوشتن یک بند با «اگر، ولی، اما، و، زیرا، چون»
هر کدام از این واژهها کاری میکند:
- اگرشرط را میرساند.
- ولی / اماتضاد و مخالفت را نشان میدهد.
- ودو چیز یا دو جمله را به هم وصل میکند.
- زیرا / چوندلیل را بیان میکند.
نمونه: اگر هر روز کمی مطالعه کنم، در درسهایم پیشرفت میکنم. دیروز میخواستم زودتر شروع کنم، ولی مهمان آمد و وقتم تلف شد. اما امروز با برنامهریزی درسهایم را خواندم و به بازی هم رسیدم. چون منظم بودم، کارهایم زودتر تمام شد و خوشحال شدم، زیرا فهمیدم میتوانم.
هنر و سرگرمی
در بخش خوشنویسی سرمشق را با دقت و آرام بنویسید. نکتههای خوشخطی: خودکار را سبک بگیرید، اندازهٔ حرفها را یکسان نگه دارید و هر سرمشق را چند بار تمرین کنید.
در بخش سرگرمی، شکل را از نقطهٔ شروع پنجتا پنجتا بشمارید و حرف هر خانه را یادداشت کنید. وقتی به آخر شکل رسیدید، شمارش را از حرف آخر دوباره شروع کنید. کنار هم قرار دادن حرفها جملهای زیبا میسازد.
متن غلط، متن درست: ویرایش را یاد بگیرید
پیش از ویرایش: گل به بلبل گفت تو خیلی قشنگ میخونی. بعد بلبل گفت منم دوست دارم.
پس از ویرایش: گل به بلبل گفت: «تو بسیار زیبا آواز میخوانی.» بلبل پاسخ داد: «من هم تو را دوست دارم.»
- حرف هر کس با گیومه و دو نقطه نوشته شد.
- واژههای گفتاری («میخونی، قشنگ، منم») به نوشتاری تبدیل شد.
- «بعد» تکراری حذف و «گفت» دوم با «پاسخ داد» عوض شد.
بانک واژه برای نوشتن بهتر
- چهچهه: آواز بلبل
- نوازش: دست کشیدن با مهربانی
- مناظره: گفتوگوی دو طرف برای نشان دادن برتری
- جانبخشی: زنده نشان دادن اشیا و طبیعت
- خلاصه: کوتاهشدهٔ اصل مطلب
چکلیست خودارزیابی
- در توصیفم دستکم دو بار از جانبخشی استفاده کردهام؟
- در گفتوگو حرف هر کس را با گیومه و دو نقطه نوشتهام؟
- خلاصهام فقط نکتههای اصلی را دارد، نه جزئیات؟
- واژههای «اگر، ولی، اما، و، زیرا، چون» را درست به کار بردهام؟
- نوشتهام را یک بار از اول تا آخر بلند خواندهام؟
تمرین بیشتر
- برای «کتاب»، «ماه» و «باران» یک جمله با جانبخشی بنویسید.
- مناظرهٔ کوتاهی میان «مداد» و «پاککن» در چهار سطر بنویسید.
- داستانی را که امروز خواندهاید در سه جمله خلاصه کنید.
- دو جمله با «اگر» و دو جمله با «چون» بنویسید.
دانلود خلاصهی درس
فایل PDF نگارش ششم درس چهاردهم (راز زندگی) را میتوانید از لینک زیر دانلود کنید. جزوهٔ کامل نگارش ششم و محتوای آمادهٔ همهٔ درسهای پایهٔ ششم هم در فروشگاه موجود است.


به نظر شما اگر گل و بلبل میتوانستند حرف بزنند، دربارهٔ چه چیزی با هم گفتوگو میکردند؟ نظرتان را در بخش دیدگاهها با ما در میان بگذارید!