نگارش ششم درس چهارم: داستان من و شما

در این درس چه یاد می‌گیریم؟

• املانوشتن درست واژه‌های «عظمت» و «عزت»، هم‌خانواده‌ها و جمع بستن واژه‌های پایان‌یافته با «ه»
• نگارشنوشتن دربارهٔ حفظ زبان فارسی و زبان مادری با واژه‌های داده‌شده
• کارگاهساده‌نویسی و کوتاه کردن جمله، و نوشتن داستان از زبان خط فارسی

املا و واژه‌آموزی

۱) واژه‌های دشوار املایی

در این تمرین باید حرف مناسب را برای واژه‌های ناقص بنویسید. برخی حرف‌ها صدای یکسان دارند، اما در نوشتن فرق می‌کنند. بهترین راه این است که از هم‌خانواده‌های واژه کمک بگیرید. برای نمونه «عظیم» و «تعظیم» با «ظ» نوشته می‌شوند، پس «عظمت» هم با «ظ» است. «عزیز» و «معزز» با «ز» هستند، پس «عزت» هم با «ز» است.

• عظمتبزرگی و شکوه؛ با «ظ»
• عزتارجمندی و سربلندی؛ با «ز»
• اعتبارارزش و باور؛ با «ت»
• شوکتشکوه و بزرگی؛ با «ش» و «و»
• نگهبانپاسدار؛ با «گ» و «ه»

۲) هم‌خانواده

برای هر یک از واژه‌های «عظمت» و «عزت» دو هم‌خانواده می‌نویسیم:

• عظمتحرف‌های اصلی: ع، ظ، م ← عظیم، تعظیم، معظم
• عزتحرف‌های اصلی: ع، ز، ز ← عزیز، معزز، اعزاز

۳) جمع بستن با «ان»

وقتی واژه‌هایی که به «ه» ختم می‌شوند «ان» می‌گیرند، «ه» به «گ» تبدیل می‌شود و وقتی واژه‌ای به «ا» یا «و» ختم می‌شود، قبل از «ان» یک «ی» می‌آید.

• زنده + ان ← زندگان
• پرنده + ان ← پرندگان
• نویسنده + ان ← نویسندگان
• بی‌نوا + ان ← بی‌نوایان

نمونه‌های بیشتر

• گبرنده ← برندگان، خواننده ← خوانندگان، بنده ← بندگان
• یدانا ← دانایان، آشنا ← آشنایان، گدا ← گدایان

نگارش

۱) برای حفظ و پاسداری از زبان ملی چه باید کرد؟

به‌عنوان یک ایرانی باید دربارهٔ این پرسش یک بند بنویسید. بند خوب سه بخش دارد: یک جملهٔ آغازین که پاسخ اصلی را می‌گوید، دو یا سه راهکار، و یک جملهٔ پایانی که نتیجه می‌گیرد.

نمونه: زبان فارسی یادگار نیاکان ماست و حفظ آن وظیفهٔ همهٔ ایرانیان است. برای این کار باید تا می‌توانیم فارسی را درست حرف بزنیم و درست بنویسیم و به‌جای واژه‌های بیگانه از واژه‌های فارسی استفاده کنیم. خواندن کتاب و شعر فارسی و یاد دادن آن به کوچک‌ترها هم کمک بزرگی است. اگر قدر زبانمان را بدانیم، این میراث ارزشمند برای نسل‌های بعد زنده می‌ماند.

۲) نوشتن بند دربارهٔ زبان مادری

با واژه‌های عظمت، شکوه و شوکت، سربلندی و اعتبار، بزرگی یک بند دربارهٔ زبان مادری خودتان بنویسید. هر واژه را در جملهٔ مناسب خودش بگذارید، نه این‌که فقط پشت هم ردیفشان کنید.

نمونه: زبان مادری من نخستین زبانی است که از مادرم شنیدم. وقتی با آن حرف می‌زنم، شکوه و شوکت گذشته را حس می‌کنم، چون هر واژه‌اش یادگاری از نیاکان من است. این زبان به من اعتبار می‌دهد و مرا در میان دیگران سربلند می‌کند. بزرگی و عظمت یک زبان به این است که مردمش آن را دوست بدارند و پاسدارش باشند.

کارگاه نویسندگی

۱) ساده‌نویسی و کوتاه کردن جمله

هر نوشته از چند جملهٔ به‌هم‌پیوسته درست شده است. در هنگام نوشتن باید به اصل ساده‌نویسی و کوتاهی جمله‌ها توجه کنیم. این سه کار کمک می‌کند:

• ۱جملهٔ بلند را بخوانید و ببینید چند خبر در آن است.
• ۲هر خبر را در یک جملهٔ جدا بنویسید.
• ۳واژه‌های اضافه را حذف کنید.

نمونه (مانند تمرین کتاب)

جملهٔ بلند: سحرگاهان خورشید از افق، یعنی آنجا که دریا به آسمان می‌پیوندد، پدیدار می‌شود و چهرهٔ زرین خود را به همهٔ جهانیان نشان می‌دهد.

جمله‌های کوتاه: سحرگاه است. خورشید از افق بالا می‌آید. آنجا دریا به آسمان می‌رسد. نور خورشید به همه جا می‌تابد.

۲) داستان کوتاه از زبان خط فارسی

در این تمرین خط فارسی خودش داستان زندگی‌اش را تعریف می‌کند. کتاب می‌خواهد در داستان از واژه‌های متضاد مثل «فراز و فرود» و «شکست و پیروزی» استفاده کنید. چند متضاد دیگر برای انتخاب:

• آغاز ↔ پایان
• شادی ↔ غم
• تاریکی ↔ روشنایی
• کهنه ↔ نو
• دوری ↔ نزدیکی

نمونهٔ داستان

من، خط فارسی
من خط فارسی‌ام. روزگاری نیاکان شما با خط پهلوی می‌نوشتند، اما وقتی اسلام به ایران رسید، خط عربی را برگزیدند و برای نوشتن آواهای فارسی چهار حرف «پ، چ، ژ، گ» را به آن افزودند و من متولد شدم.
سال‌های زیادی فراز و فرود داشتم. گاهی دست خوشنویسان مرا مثل جواهر می‌آراست و بر کتاب‌ها و کاشی مسجدها می‌درخشیدم. گاهی هم در جنگ‌ها کتاب‌هایم می‌سوخت و دلم می‌شکست. اما شکست مرا ناامید نکرد و هر بار پیروزی تازه‌ای در راه بود؛ از قلم نی و کاغذ تا چاپ و رایانه و تلفن همراه. امروز هم زیر دست‌های شما نوشته می‌شوم و تا شما دوستم داشته باشید، زنده می‌مانم.

متن غلط، متن درست: ویرایش را یاد بگیرید

پیش از ویرایش: خط فارسی خیلی قشنگه و همه دوسش دارن. اون خیلی چیزا دیده بعد هنوزم زندست.

پس از ویرایش: خط فارسی بسیار زیباست و همه دوستش دارند. این خط روزهای سخت و آسان بسیاری را دیده و هنوز زنده است.

• واژه‌های گفتاری («قشنگه، دوسش، دارن، زندست») به نوشتاری تبدیل شد.
• «خیلی» و «اون» با «بسیار» و «این خط» عوض شد.
• جمله‌ها کوتاه و روشن ماندند.

بانک واژه برای نوشتن بهتر

• عظمت: بزرگی، شکوه
• عزت: ارجمندی، سربلندی
• اعتبار: ارزش، آبرو
• پاسداری: نگهبانی، حفاظت
• یادگار: میراث، ارمغان

چک‌لیست خودارزیابی

• واژه‌های «عظمت» و «عزت» را با حرف درست نوشته‌ام؟
• جمله‌هایم کوتاه و روشن هستند؟
• در داستانم دست‌کم دو جفت واژهٔ متضاد به کار برده‌ام؟
• واژهٔ گفتاری یا شکسته در نوشته‌ام مانده است؟
• نوشته‌ام را یک بار از اول تا آخر بلند خوانده‌ام؟

تمرین بیشتر

• برای واژه‌های «علم»، «قصد» و «عظمت» دو هم‌خانواده بنویسید.
• جمع این واژه‌ها را با «ان» بنویسید: دانشجو، گوینده، کوشنده، آزاده.
• یک جملهٔ بلند دربارهٔ مدرسه بنویسید و آن را به سه جملهٔ کوتاه تبدیل کنید.
• داستان کوتاهی از زبان یک مداد یا یک کتاب بنویسید.