پارسال، وسط زنگ ریاضی پایه ششم، یکی از دخترای کلاس به اسم نگین یهو از جاش پرید، دفترش رو پرت کرد وسط کلاس و شروع کرد داد زدن سر بچهی کناریاش که چیزی نگفته بود. کل کلاس یخ زد. من هم مثل هزار بار قبلی، رفتم جلو و گفتم «آروم باش نگین». هیچی. تکرار کردم، این بار محکمتر. باز هیچی. انگار داشتم با دیوار حرف میزدم.
اون روز فکر کردم لجباز شده، یا داره اذیت میکنه، یا شاید یه چیزی از دستم در رفته توی تربیتش. بعدها فهمیدم مشکل اصلاً این چیزها نبود. مشکل این بود که من داشتم با بخشی از مغزش حرف میزدم که دقیقاً همون لحظه خاموش شده بود.
اگه معلمی، احتمالاً این چند سال یه چیزهایی هم دربارهی SEL شنیدی، هم دربارهی نوروساینس آموزشی. اسمهایی مثل «مغز خزنده» یا «تنظیم هیجانی» دیگه غریبه نیستن، شاید حتی خودت کارگاه رفتی یا فایل دانلود کردی. اما یه چیز عجیب هست: همهی این دانش، لحظهای که واقعاً بهش نیاز داری غیب میشه.
دقیقاً همون سه چهار دقیقهای که یه دانشآموز در اوج طغیانه، ما دقیقاً همون جملههایی رو میگیم که فقط یه ذهن آروم میتونه بشنوه ، «آروم باش»، «بشین سرجات»، «بعداً حرف میزنیم» ، در حالی که اون ذهن آروم، اون لحظه، اصلاً اونجا نیست.
آخرش یا داد میزنیم، یا سکوت میکنیم و میذاریم بگذره، یا بچه رو میفرستیم بیرون؛ و بعد تا آخر روز یه حس گناه یا درماندگی روی سرمون سنگینی میکنه.
جوابش توی خود مغزه، نه توی رفتار بچه. وقتی یکی دچار طغیان هیجانی میشه، آمیگدال ، بخشی از مغز که مسئول واکنش سریع به تهدیده ، کنترل رو دست میگیره، و قشر پیشپیشانی، همون بخشی که مسئول فکر کردن و تصمیم منطقی و بهخاطر آوردن قوانین کلاسه، عملاً از مدار خارج میشه. یعنی نگین اون لحظه توانایی فکر کردن نداشت، نه اینکه نمیخواست فکر کنه.
مشکل اینه که بیشتر چیزهایی که یاد گرفتیم، چه توی SEL چه توی نوروساینس آموزشی، برای مغز فکری طراحی شدهن ،، یعنی وقتی بچه آرومه. اما وسط بحران، همون مغزی که داریم باهاش حرف میزنیم خاموشه. برای همینه که «آروم باش» یا «برو فکر کن» هیچ اثری نداره؛ داریم به دری میکوبیم که از پشت قفله.
نکته اینه که بچه، اون لحظه، نمیتونه خودش رو آروم کنه؛ به یه مغز آروم دیگه نیاز داره که موقتاً جاش رو پر کنه. من خودم این چند سال با آزمونوخطا، و بیشتر اشتباه، به یه چیزهایی رسیدم که واقعاً کار میکنه.
اول از همه و این سختترین قسمتشه ، خودت باید آروم بمونی. نه چون باید الگو باشی، بلکه چون مغز بچه ناخودآگاه حالت مغز تو رو کپی میکنه.
تندی تو، آتیشش رو تندتر میکنه. بعدش یه فاصله بده، نزدیک نشو، خیره نگاه نکن؛ اون لحظه هرچیزی که تهدیدآمیز بهنظر برسه، بدترش میکنه.
جملههای طولانی و نصیحت هم بیفایدهست؛ یه چیز کوتاه و امن کافیه، چیزی مثل «من همینجام، هروقت آماده بودی حرف میزنیم». و بعد فقط صبر کن ، تا نفسش آرومتر بشه، صداش پایین بیاد. گفتوگوی واقعی دربارهی رفتار فقط بعد از این نشونهها معنا داره، نه وسط طوفان.
بگم که همیشه هم جواب نمیده. بعضی روزها هنوزم گیر میکنم و صدام بالا میره. ولی وقتی این الگو رو رعایت میکنم، فرق محسوسه.
با نگین، این کار یه شبه جواب نداد. اما بعد چند ماه، عصبانیتاش کوتاهتر شد، و یه بار خودش وسط یکی از این لحظهها گفت «خانم، فقط برم بیرون یهکم».
همون جمله برام از هر نمرهای ارزشمندتر بود، چون یعنی داشت یاد میگرفت خودش رو تنظیم کنه و این دقیقاً همون مهارتیه که SEL دنبالشه، فقط نه از روی یه برگهی کار، از دل یه رابطهی واقعی.
نوروساینس آموزشی قرار نیست فقط یهسری اصطلاح قشنگ بهمون بده. قراره دقیقاً همون لحظهای که بیشترین نیاز رو داریم، دستمون رو بگیره.
مجموعه آموزشی «عینکی» فعالیت خود را از مهرماه ۱۳۹۷ با هدف کمک به درک بهتر دروس و موفقیت دانشآموزان آغاز کرد. نام «عینکی» برگرفته از شخصیت منظم و باهوش کارتون خاطرهانگیز «مدرسه موشها»ست.
© تمامی حقوق این وبسایت برای مجموعه آموزشی «عینکی» محفوظ است.
طراحی و توسعه با ❤ برای دانشآموزان
