اگر معلمی هستی که برای کلاس خود محیطی امن ساختهای، یادگیری را مهمتر از نمره میدانی، بارها با دانشآموز گفتوگو کردهای و با والدین او جلسه داشتهای، اما هنوز با دانشآموزی روبهرو هستی که تکالیفش را انجام نمیدهد، درس نمیخواند و پیشرفتی ندارد، این مقاله برای توست.
شناخت مرز حرفهای معلم یکی از مهمترین عوامل پیشگیری از فرسودگی شغلی است. این مرز به ما یادآوری میکند که مسئولیت معلم تا کجاست و از کجا مسئولیت انتخاب و تلاش دانشآموز آغاز میشود.
بعضی کلاسها معلم را خسته نمیکنند؛ او را دلسرد میکنند.
بعد از هر جلسه، مدام از خودت میپرسی:
«نکند هنوز کاری هست که انجام ندادهام؟»
دانشآموز سر کلاس حاضر میشود، اما خاموش است. تکالیفش را انجام نمیدهد، درس نمیخواند و غیبتهایش بیشتر شده است.
در این میان، تو هم کم نگذاشتهای. محیطی امن برای یادگیری ساختهای، بارها گفتهای که نمره مهمترین هدف کلاس نیست و اشتباه کردن بخشی طبیعی از فرایند یادگیری است. با دانشآموز گفتوگو کردهای، با والدینش جلسه داشتهای، دلیلها را شنیدهای، همدلی کردهای و راهحل پیشنهاد دادهای.
او هم هر بار قول داده است.اما باز هم تغییری رخ نداده است.
اینجاست که فشار واقعی شروع میشود؛ فشاری که معمولاً کسی آن را نمیبیند. همان سؤالی که از پایان کلاس تا روز بعد در ذهن معلم میچرخد:
«اگر همه تلاشم را کردهام، چرا نتیجه نمیگیرم؟ نکند هنوز کاری هست که از قلم انداخته باشم؟»
و درست همینجا، مسئولیتپذیری میتواند آرامآرام به فرسودگی تبدیل شود.
ما از روز اول یاد گرفتهایم که معلم باید مسئول، دلسوز، پیگیر و متعهد باشد.اما کمتر کسی درباره بخش مهم دیگری صحبت کرده است:
به همین دلیل، وقتی دانشآموز پیشرفت نمیکند، ناخودآگاه بار بیشتری بر دوش خودمان میگذاریم؛ گفتوگوی بیشتر، جلسههای بیشتر با والدین، توضیحهای بیشتر، محتوای آموزشی بیشتر و تلاش بیشتر.
کمکم احساس میکنیم ارزش حرفهای ما به تغییر دانشآموز وابسته است و همین طرز فکر، بسیاری از معلمان دلسوز را به سمت فرسودگی شغلی سوق میدهد.
پذیرفتن این واقعیت آسان نیست، اما همه بیانگیزگیها با روش تدریس بهتر یا تلاش بیشتر معلم حل نمیشوند.
گاهی دانشآموز درگیر مسائلی است که بخش زیادی از انرژی روانی او را مصرف میکند؛ مسائلی که یادگیری را به حاشیه میبرند و مدرسه را برای او به محلی برای حضور اجباری تبدیل میکنند.
این مسائل ممکن است ریشه در شرایط خانوادگی، مشکلات هیجانی، فشارهای اجتماعی یا عوامل دیگری داشته باشند که خارج از حوزه اختیار معلم هستند.
هیچکدام از این چالشها صرفاً با ایجاد امنیت روانی کلاس، گفتوگوی بیشتر یا بهترین نیت آموزشی حل نمیشوند.
مشکل از جایی شروع میشود که معلم با خود میگوید:
«اگر این دانشآموز تغییر نکرد، یعنی من کوتاهی کردهام.»
در حالی که همیشه چنین نیست.گاهی مسئله این نیست که کم گذاشتهای؛ بلکه این است که فراتر از نقش حرفهای خودت مسئولیت پذیرفتهای.
معلم مسئول فراهم کردن بهترین شرایط ممکن برای یادگیری، ایجاد امنیت روانی، آموزش و حمایت از دانشآموز است؛ اما نمیتواند انتخاب، میزان تلاش یا نتیجه نهایی یادگیری او را کنترل یا تضمین کند.
تو میتوانی:
فضایی امن برای یادگیری ایجاد کنی.
مسیر یادگیری را روشن کنی.
بازخورد مؤثر بدهی.
دانشآموز را به یادگیری دعوت کنی.
فرصت رشد را فراهم کنی.
اما نمیتوانی:
به جای دانشآموز تصمیم بگیری.
به جای او مسئولیت بپذیری.
او را مجبور به یادگیری کنی.
نتیجه یادگیری را تضمین کنی.
وقتی این مرز را نشناسی، هر «نه» دانشآموز به شکل یک شکست شخصی تجربه میشود.
در بلندمدت ممکن است احساس کنی:
هر سال زودتر از قبل خسته میشوی.
هرچه بیشتر تلاش میکنی، نتیجه کمتری میبینی.
کلاس درس به جای اینکه منبع معنا باشد، به منبع فشار تبدیل میشود.
آرامآرام به تواناییهای خودت شک میکنی.
این همان فرسودگی شغلی است که معمولاً آرام و بیصدا شکل میگیرد.
شاید وقت آن رسیده باشد که موفقیت را دوباره تعریف کنیم.
موفقیت همیشه به این معنا نیست که «دانشآموز حتماً تغییر کند.»
گاهی موفقیت یعنی:
«من نقش حرفهای خودم را با کیفیت انجام دادم، حتی اگر نتیجه آن بلافاصله دیده نشود.»
این نگاه، به معنای شانه خالی کردن از مسئولیت نیست.
بلکه یعنی مرز نقش حرفهای خود را میشناسم، تمام تلاش معقول و مؤثرم را انجام میدهم و اجازه نمیدهم انتخابهای فرد دیگری، ارزش و هویت حرفهای مرا تعیین کند.
بعضی دانشآموزها دیرتر مسیر خود را پیدا میکنند و بعضی شاید هرگز در کلاس ما تغییر نکنند.
اما اگر هر بار که چنین اتفاقی میافتد، احساس کنیم باید خودمان را بیشتر تحت فشار بگذاریم، این شغل بهتدریج چیزی را از ما میگیرد که بهسادگی قابل جبران نیست.
شناخت مرز حرفهای معلم به معنای کمتر اهمیت دادن به دانشآموز نیست؛ بلکه به معنای حفظ سلامت، انگیزه و توان ماندن در حرفهای است که دوستش داریم.
مجموعه آموزشی «عینکی» فعالیت خود را از مهرماه ۱۳۹۷ با هدف کمک به درک بهتر دروس و موفقیت دانشآموزان آغاز کرد. نام «عینکی» برگرفته از شخصیت منظم و باهوش کارتون خاطرهانگیز «مدرسه موشها»ست.
© تمامی حقوق این وبسایت برای مجموعه آموزشی «عینکی» محفوظ است.
طراحی و توسعه با ❤ برای دانشآموزان
